Dziennik Ustaw z 2006 r. Nr 156 poz.
1118
USTAWA z dnia 7 lipca 1994 r.
Prawo budowlane1)
(tekst jednolity)
Rozdział 1
Przepisy ogólne
Art. 1. Ustawa - Prawo budowlane, zwana dalej "ustawą", normuje działalność
obejmującą sprawy projektowania, budowy, utrzymania i rozbiórki obiektów
budowlanych oraz określa zasady działania organów administracji publicznej w
tych dziedzinach.
Art. 2. 1. Ustawy nie stosuje się do wyrobisk górniczych.
2. Przepisy ustawy nie naruszają przepisów odrębnych, a w szczególności:
1) prawa geologicznego i górniczego - w odniesieniu do obiektów budowlanych
zakładów górniczych;
2) prawa wodnego - w odniesieniu do urządzeń wodnych;
3) o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - w odniesieniu do obiektów i
obszarów wpisanych do rejestru zabytków oraz obiektów i obszarów objętych
ochroną konserwatorską na podstawie miejscowego planu zagospodarowania
przestrzennego.
Art. 3. Ilekroć w ustawie jest mowa o:
1) obiekcie budowlanym - należy przez to rozumieć:
a) budynek wraz z instalacjami i urządzeniami technicznymi,
b) budowlę stanowiącą całość techniczno-użytkową wraz z instalacjami i
urządzeniami,
c) obiekt małej architektury;
2) budynku - należy przez to rozumieć taki obiekt budowlany, który jest
trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród
budowlanych oraz posiada fundamenty i dach;
2a) budynku mieszkalnym jednorodzinnym - należy przez to rozumieć budynek
wolno stojący albo budynek w zabudowie bliźniaczej, szeregowej lub grupowej,
służący zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych, stanowiący konstrukcyjnie
samodzielną całość, w którym dopuszcza się wydzielenie nie więcej niż dwóch
lokali mieszkalnych albo jednego lokalu mieszkalnego i lokalu użytkowego o
powierzchni całkowitej nieprzekraczającej 30 % powierzchni całkowitej
budynku;
3) budowli - należy przez to rozumieć każdy obiekt budowlany niebędący
budynkiem lub obiektem małej architektury, jak: lotniska, drogi, linie
kolejowe, mosty, wiadukty, estakady, tunele, przepusty, sieci techniczne,
wolno stojące maszty antenowe, wolno stojące trwale związane z gruntem
urządzenia reklamowe, budowle ziemne, obronne (fortyfikacje), ochronne,
hydrotechniczne, zbiorniki, wolno stojące instalacje przemysłowe lub
urządzenia techniczne, oczyszczalnie ścieków, składowiska odpadów, stacje
uzdatniania wody, konstrukcje oporowe, nadziemne i podziemne przejścia dla
pieszych, sieci uzbrojenia terenu, budowle sportowe, cmentarze, pomniki, a
także części budowlane urządzeń technicznych (kotłów, pieców przemysłowych,
elektrowni wiatrowych i innych urządzeń) oraz fundamenty pod maszyny i
urządzenia, jako odrębne pod względem technicznym części przedmiotów
składających się na całość użytkową;
4) obiekcie małej architektury - należy przez to rozumieć niewielkie
obiekty, a w szczególności:
a) kultu religijnego, jak: kapliczki, krzyże przydrożne, figury,
b) posągi, wodotryski i inne obiekty architektury ogrodowej,
c) użytkowe służące rekreacji codziennej i utrzymaniu porządku, jak:
piaskownice, huśtawki, drabinki, śmietniki;
5) tymczasowym obiekcie budowlanym - należy przez to rozumieć obiekt
budowlany przeznaczony do czasowego użytkowania w okresie krótszym od jego
trwałości technicznej, przewidziany do przeniesienia w inne miejsce lub
rozbiórki, a także obiekt budowlany niepołączony trwale z gruntem, jak:
strzelnice, kioski uliczne, pawilony sprzedaży ulicznej i wystawowe,
przekrycia namiotowe i powłoki pneumatyczne, urządzenia rozrywkowe,
barakowozy, obiekty kontenerowe;
6) budowie - należy przez to rozumieć wykonywanie obiektu budowlanego w
określonym miejscu, a także odbudowę, rozbudowę, nadbudowę obiektu
budowlanego;
7) robotach budowlanych - należy przez to rozumieć budowę, a także prace
polegające na przebudowie, montażu, remoncie lub rozbiórce obiektu
budowlanego;
7a) przebudowie - należy przez to rozumieć wykonywanie robót budowlanych, w
wyniku których następuje zmiana parametrów użytkowych lub technicznych
istniejącego obiektu budowlanego, z wyjątkiem charakterystycznych
parametrów, jak: kubatura, powierzchnia zabudowy, wysokość, długość,
szerokość bądź liczba kondygnacji; w przypadku dróg są dopuszczalne zmiany
charakterystycznych parametrów w zakresie niewymagającym zmiany granic pasa
drogowego;
8) remoncie - należy przez to rozumieć wykonywanie w istniejącym obiekcie
budowlanym robót budowlanych polegających na odtworzeniu stanu pierwotnego,
a niestanowiących bieżącej konserwacji, przy czym dopuszcza się stosowanie
wyrobów budowlanych innych niż użyto w stanie pierwotnym;
9) urządzeniach budowlanych - należy przez to rozumieć urządzenia techniczne
związane z obiektem budowlanym, zapewniające możliwość użytkowania obiektu
zgodnie z jego przeznaczeniem, jak przyłącza i urządzenia instalacyjne, w
tym służące oczyszczaniu lub gromadzeniu ścieków, a także przejazdy,
ogrodzenia, place postojowe i place pod śmietniki;
10) terenie budowy - należy przez to rozumieć przestrzeń, w której
prowadzone są roboty budowlane wraz z przestrzenią zajmowaną przez
urządzenia zaplecza budowy;
11) prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane - należy przez
to rozumieć tytuł prawny wynikający z prawa własności, użytkowania
wieczystego, zarządu, ograniczonego prawa rzeczowego albo stosunku
zobowiązaniowego, przewidującego uprawnienia do wykonywania robót
budowlanych;
12) pozwoleniu na budowę - należy przez to rozumieć decyzję administracyjną
zezwalającą na rozpoczęcie i prowadzenie budowy lub wykonywanie robót
budowlanych innych niż budowa obiektu budowlanego;
13) dokumentacji budowy - należy przez to rozumieć pozwolenie na budowę wraz
z załączonym projektem budowlanym, dziennik budowy, protokoły odbiorów
częściowych i końcowych, w miarę potrzeby, rysunki i opisy służące
realizacji obiektu, operaty geodezyjne i książkę obmiarów, a w przypadku
realizacji obiektów metodą montażu - także dziennik montażu;
14) dokumentacji powykonawczej - należy przez to rozumieć dokumentację
budowy z naniesionymi zmianami dokonanymi w toku wykonywania robót oraz
geodezyjnymi pomiarami powykonawczymi;
15) terenie zamkniętym - należy przez to rozumieć teren zamknięty, o którym
mowa w przepisach prawa geodezyjnego i kartograficznego;
16) (uchylony);
17) właściwym organie - należy przez to rozumieć organy administracji
architektoniczno-budowlanej i nadzoru budowlanego, stosownie do ich
właściwości, określonej w rozdziale 8;
18) (uchylony);
19) organie samorządu zawodowego - należy przez to rozumieć organy określone
w ustawie z dnia 15 grudnia 2000 r. o samorządach zawodowych architektów,
inżynierów budownictwa oraz urbanistów (Dz. U. z 2001 r. Nr 5, poz. 42, z
późn. zm.2));
20) obszarze oddziaływania obiektu - należy przez to rozumieć teren
wyznaczony w otoczeniu obiektu budowlanego na podstawie przepisów odrębnych,
wprowadzających związane z tym obiektem ograniczenia w zagospodarowaniu tego
terenu;
21) (uchylony).
Art. 4. Każdy ma prawo zabudowy nieruchomości gruntowej, jeżeli wykaże prawo
do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, pod warunkiem zgodności
zamierzenia budowlanego z przepisami.
Art. 5. 1. Obiekt budowlany wraz ze związanymi z nim urządzeniami
budowlanymi należy, biorąc pod uwagę przewidywany okres użytkowania,
projektować i budować w sposób określony w przepisach, w tym
techniczno-budowlanych, oraz zgodnie z zasadami wiedzy technicznej,
zapewniając:
1) spełnienie wymagań podstawowych dotyczących:
a) bezpieczeństwa konstrukcji,
b) bezpieczeństwa pożarowego,
c) bezpieczeństwa użytkowania,
d) odpowiednich warunków higienicznych i zdrowotnych oraz ochrony
środowiska,
e) ochrony przed hałasem i drganiami,
f) oszczędności energii i odpowiedniej izolacyjności cieplnej przegród;
2) warunki użytkowe zgodne z przeznaczeniem obiektu, w szczególności w
zakresie:
a) zaopatrzenia w wodę i energię elektryczną oraz, odpowiednio do potrzeb, w
energię cieplną i paliwa, przy założeniu efektywnego wykorzystania tych
czynników,
b) usuwania ścieków, wody opadowej i odpadów;
3) możliwość utrzymania właściwego stanu technicznego;
4) niezbędne warunki do korzystania z obiektów użyteczności publicznej i
mieszkaniowego budownictwa wielorodzinnego przez osoby niepełnosprawne, w
szczególności poruszające się na wózkach inwalidzkich;
5) warunki bezpieczeństwa i higieny pracy;
6) ochronę ludności, zgodnie z wymaganiami obrony cywilnej;
7) ochronę obiektów wpisanych do rejestru zabytków oraz obiektów objętych
ochroną konserwatorską;
8) odpowiednie usytuowanie na działce budowlanej;
9) poszanowanie, występujących w obszarze oddziaływania obiektu,
uzasadnionych interesów osób trzecich, w tym zapewnienie dostępu do drogi
publicznej;
10) warunki bezpieczeństwa i ochrony zdrowia osób przebywających na terenie
budowy.
2. Obiekt budowlany należy użytkować w sposób zgodny z jego przeznaczeniem i
wymaganiami ochrony środowiska oraz utrzymywać w należytym stanie
technicznym i estetycznym, nie dopuszczając do nadmiernego pogorszenia jego
właściwości użytkowych i sprawności technicznej, w szczególności w zakresie
związanym z wymaganiami, o których mowa w ust. 1 pkt 1-7.
Art. 5a. 1. W przypadku budowy obiektu liniowego, którego przebieg został
ustalony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, a także
wykonywania innych robót budowlanych dotyczących obiektu liniowego, gdy
liczba stron w postępowaniu przekracza 20, stosuje się przepis art. 49
Kodeksu postępowania administracyjnego.
2. Przepisu ust. 1 nie stosuje się do inwestora oraz właścicieli,
użytkowników wieczystych i zarządców nieruchomości, jeżeli na tych
nieruchomościach są lub będą wykonywane roboty budowlane.
Art. 6. Dla działek budowlanych lub terenów, na których jest przewidziana
budowa obiektów budowlanych lub funkcjonalnie powiązanych zespołów obiektów
budowlanych, należy zaprojektować odpowiednie zagospodarowanie, zgodnie z
wymaganiami art. 5, zrealizować je przed oddaniem tych obiektów (zespołów)
do użytkowania oraz zapewnić utrzymanie tego zagospodarowania we właściwym
stanie techniczno-użytkowym przez okres istnienia obiektów (zespołów)
budowlanych.
Art. 7. 1. Do przepisów techniczno-budowlanych zalicza się:
1) warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane i ich
usytuowanie, uwzględniające wymagania, o których mowa w art. 5;
2) warunki techniczne użytkowania obiektów budowlanych.
2. Warunki, o których mowa w ust. 1 pkt 1, określą, w drodze rozporządzenia:
1) minister właściwy do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i
mieszkaniowej dla budynków oraz związanych z nimi urządzeń;
2) właściwi ministrowie, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw
budownictwa, gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej, dla obiektów
budowlanych niewymienionych w pkt 1.
3. Warunki, o których mowa w ust. 1 pkt 2, mogą określić, w drodze
rozporządzenia:
1) minister właściwy do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i
mieszkaniowej - dla budynków mieszkalnych;
2) właściwi ministrowie, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw
budownictwa, gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej - dla innych obiektów
budowlanych.
Art. 8. Rada Ministrów może określić, w drodze rozporządzenia, dodatkowe
warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać budynki służące bezpieczeństwu
lub obronności państwa, albo których przepisów, wydanych na podstawie art. 7
ust. 2 pkt 1, nie stosuje się do tych budynków.
Art. 9. 1. W przypadkach szczególnie uzasadnionych dopuszcza się odstępstwo
od przepisów techniczno-budowlanych, o których mowa w art. 7. Odstępstwo nie
może powodować zagrożenia życia ludzi lub bezpieczeństwa mienia, a w
stosunku do obiektów, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 4 - ograniczenia
dostępności dla osób niepełnosprawnych oraz nie powinno powodować
pogorszenia warunków zdrowotno-sanitarnych i użytkowych, a także stanu
środowiska, po spełnieniu określonych warunków zamiennych.
2. Właściwy organ, po uzyskaniu upoważnienia ministra, który ustanowił
przepisy techniczno-budowlane, w drodze postanowienia, udziela bądź odmawia
zgody na odstępstwo.
3. Wniosek do ministra, o którym mowa w ust. 2, w sprawie upoważnienia do
udzielenia zgody na odstępstwo właściwy organ składa przed wydaniem decyzji
o pozwoleniu na budowę. Wniosek powinien zawierać:
1) charakterystykę obiektu oraz, w miarę potrzeby, projekt zagospodarowania
działki lub terenu, a jeżeli odstępstwo mogłoby mieć wpływ na środowisko lub
nieruchomości sąsiednie - również projekty zagospodarowania tych
nieruchomości, z uwzględnieniem istniejącej i projektowanej zabudowy;
2) szczegółowe uzasadnienie konieczności wprowadzenia odstępstwa;
3) propozycje rozwiązań zamiennych;
4) pozytywną opinię wojewódzkiego konserwatora zabytków w odniesieniu do
obiektów budowlanych wpisanych do rejestru zabytków oraz innych obiektów
budowlanych usytuowanych na obszarach objętych ochroną konserwatorską;
5) w zależności od potrzeb - pozytywną opinię innych zainteresowanych
organów.
4. Minister, o którym mowa w ust. 2, może uzależnić upoważnienie do
wyrażenia zgody na odstępstwo od spełnienia dodatkowych warunków.
Art. 10. Wyroby wytworzone w celu zastosowania w obiekcie budowlanym w
sposób trwały, o właściwościach użytkowych, umożliwiających prawidłowo
zaprojektowanym i wykonanym obiektom budowlanym spełnienie wymagań
podstawowych, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, można stosować przy
wykonywaniu robót budowlanych wyłącznie, jeżeli wyroby te zostały
wprowadzone do obrotu zgodnie z przepisami odrębnymi.
Art. 10a. (uchylony).
Art. 11. 1. Minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze
rozporządzenia, dopuszczalne stężenia i natężenia czynników szkodliwych dla
zdrowia wydzielanych przez materiały budowlane, urządzenia i elementy
wyposażenia w pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi.
2. Minister właściwy do spraw rolnictwa, w porozumieniu z ministrem
właściwym do spraw zdrowia, może określić, w drodze rozporządzenia,
dopuszczalne stężenia i natężenia czynników szkodliwych w pomieszczeniach
przeznaczonych dla zwierząt.
Rozdział 2
Samodzielne funkcje techniczne w budownictwie
Art. 12. 1. Za samodzielną funkcję techniczną w budownictwie uważa się
działalność związaną z koniecznością fachowej oceny zjawisk technicznych lub
samodzielnego rozwiązania zagadnień architektonicznych i technicznych oraz
techniczno-organizacyjnych, a w szczególności działalność obejmującą:
1) projektowanie, sprawdzanie projektów architektoniczno-budowlanych i
sprawowanie nadzoru autorskiego;
2) kierowanie budową lub innymi robotami budowlanymi;
3) kierowanie wytwarzaniem konstrukcyjnych elementów budowlanych oraz nadzór
i kontrolę techniczną wytwarzania tych elementów;
4) wykonywanie nadzoru inwestorskiego;
5) sprawowanie kontroli technicznej utrzymania obiektów budowlanych;
6) (uchylony);
7) rzeczoznawstwo budowlane.
2. Samodzielne funkcje techniczne w budownictwie, określone w ust. 1 pkt
1-5, mogą wykonywać wyłącznie osoby posiadające odpowiednie wykształcenie
techniczne i praktykę zawodową, dostosowane do rodzaju, stopnia
skomplikowania działalności i innych wymagań związanych z wykonywaną
funkcją, stwierdzone decyzją, zwaną dalej "uprawnieniami budowlanymi",
wydaną przez organ samorządu zawodowego.
3. Warunkiem uzyskania uprawnień budowlanych jest zdanie egzaminu ze
znajomości procesu budowlanego oraz umiejętności praktycznego zastosowania
wiedzy technicznej.
4. Egzamin składa się przed komisją egzaminacyjną powoływaną przez organ
samorządu zawodowego albo inny upoważniony organ.
5. Koszty postępowania kwalifikacyjnego, obejmujące w szczególności
wynagrodzenie członków komisji egzaminacyjnej, ponosi osoba ubiegająca się o
nadanie uprawnień budowlanych.
6. Osoby wykonujące samodzielne funkcje techniczne w budownictwie są
odpowiedzialne za wykonywanie tych funkcji zgodnie z przepisami i zasadami
wiedzy technicznej oraz za należytą staranność w wykonywaniu pracy, jej
właściwą organizację, bezpieczeństwo i jakość.
7. Podstawę do wykonywania samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie
stanowi wpis, w drodze decyzji, do centralnego rejestru, o którym mowa w
art. 88a ust. 1 pkt 3 lit. a, oraz - zgodnie z odrębnymi przepisami - wpis
na listę członków właściwej izby samorządu zawodowego, potwierdzony
zaświadczeniem wydanym przez tę izbę, z określonym w nim terminem ważności.
8. (uchylony).
Art. 12a. 1. Samodzielne funkcje techniczne w budownictwie, oprócz osób, o
których mowa w art. 12, mogą również wykonywać osoby będące obywatelami
państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Konfederacji Szwajcarskiej,
które:
1) posiadają w tych państwach prawo wykonywania czynności odpowiadających
samodzielnym funkcjom technicznym w budownictwie;
2) ukończyły studia wyższe zagraniczne uznane w Polsce za równorzędne;
3) odbyły dwuletnią praktykę przy sporządzaniu projektów lub na budowie.
2. Właściwy organ samorządu zawodowego przeprowadza postępowanie
weryfikacyjne w zakresie, o którym mowa w ust. 1, i wydaje decyzję w sprawie
nadania uprawnień budowlanych.
2a. Przepisów ust. 1 pkt 2 i 3 nie stosuje się do osób, którym państwo
członkowskie Unii Europejskiej nadało tytuł zawodowy architekta za
szczególnie wyróżniające się osiągnięcia w dziedzinie architektury.
3. Do osób, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy ustawy, z
wyjątkiem art. 14 ust. 3.
Art. 12b. Umowa międzynarodowa zawarta na zasadzie wzajemności może określić
inny tryb nadawania uprawnień budowlanych.
Art. 12c. Minister właściwy do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i
mieszkaniowej w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw oświaty i
wychowania określi, w drodze rozporządzenia, wykaz dyplomów, certyfikatów i
innych dokumentów oraz tytułów naukowych potwierdzających posiadanie
kwalifikacji zawodowych w dziedzinie architektury, wydawanych w państwach
członkowskich Unii Europejskiej oraz państwach członkowskich Europejskiego
Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronach umowy o Europejskim Obszarze
Gospodarczym, które są uznawane w Rzeczypospolitej Polskiej, biorąc pod
uwagę wymagania Unii Europejskiej w zakresie uznawania kwalifikacji
zawodowych.
Art. 13. 1. Uprawnienia budowlane mogą być udzielane do:
1) projektowania;
2) kierowania robotami budowlanymi.
2. W uprawnieniach budowlanych należy określić specjalność i ewentualną
specjalizację techniczno-budowlaną oraz zakres prac projektowych lub robót
budowlanych objętych danym uprawnieniem.
3. Uprawnienia do kierowania robotami budowlanymi stanowią również podstawę
do wykonywania samodzielnych funkcji technicznych, o których mowa w art. 12
ust. 1 pkt 3 i 4.
4. Uprawnienia do projektowania lub kierowania robotami budowlanymi stanowią
również podstawę do wykonywania samodzielnych funkcji technicznych, o
których mowa w art. 12 ust. 1 pkt 5 i 6(1).
Art. 14. 1. Uprawnienia budowlane są udzielane w specjalnościach:
1) architektonicznej;
2) konstrukcyjno-budowlanej;
2a) drogowej;
2b) mostowej;
2c) kolejowej;
2d) wyburzeniowej;
2e) telekomunikacyjnej;
3) (uchylony);
4) instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń cieplnych,
wentylacyjnych, gazowych, wodociągowych i kanalizacyjnych;
5) instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń elektrycznych i
elektroenergetycznych;
6) (uchylony).
2. W ramach specjalności wymienionych w ust. 1 mogą być wyodrębniane
specjalizacje techniczno-budowlane.
3. Uzyskanie uprawnień budowlanych w specjalnościach, o których mowa w ust.
1, wymaga:
1) do projektowania bez ograniczeń i sprawdzania projektów
architektoniczno-budowlanych:
a) ukończenia studiów magisterskich, w rozumieniu przepisów o szkolnictwie
wyższym, na kierunku odpowiednim dla danej specjalności,
b) odbycia dwuletniej praktyki przy sporządzaniu projektów,
c) odbycia rocznej praktyki na budowie;
2) do projektowania w ograniczonym zakresie:
a) ukończenia wyższych studiów zawodowych, w rozumieniu przepisów o wyższych
szkołach zawodowych, na kierunku odpowiednim dla danej specjalności lub
ukończenia studiów magisterskich, w rozumieniu przepisów o szkolnictwie
wyższym, na kierunku pokrewnym dla danej specjalności,
b) odbycia dwuletniej praktyki przy sporządzaniu projektów,
c) odbycia rocznej praktyki na budowie;
3) do kierowania robotami budowlanymi bez ograniczeń:
a) ukończenia studiów magisterskich, w rozumieniu przepisów o szkolnictwie
wyższym, na kierunku odpowiednim dla danej specjalności,
b) odbycia dwuletniej praktyki na budowie;
4) do kierowania robotami budowlanymi w ograniczonym zakresie:
a) ukończenia wyższych studiów zawodowych, w rozumieniu przepisów o wyższych
szkołach zawodowych, na kierunku odpowiednim dla danej specjalności lub
ukończenia studiów magisterskich, w rozumieniu przepisów o szkolnictwie
wyższym, na kierunku pokrewnym dla danej specjalności,
b) odbycia trzyletniej praktyki na budowie.
4. Warunkiem zaliczenia praktyki zawodowej jest praca polegająca na
bezpośrednim uczestnictwie w pracach projektowych albo na pełnieniu funkcji
technicznej na budowie pod kierownictwem osoby posiadającej odpowiednie
uprawnienia budowlane, a w przypadku odbywania praktyki za granicą pod
kierunkiem osoby posiadającej uprawnienia odpowiednie w danym kraju.
5. Do osób ubiegających się o uprawnienia budowlane bez ograniczeń,
posiadających uprawnienia budowlane w ograniczonym zakresie w tej
specjalności, nie stosuje się przepisów ust. 3 pkt 1 lit. b i c lub ust. 3
pkt 3 lit. b.
Art. 15. 1. Rzeczoznawcą budowlanym może być osoba, która:
1) korzysta w pełni z praw publicznych;
2) posiada:
a) tytuł zawodowy magistra inżyniera, magistra inżyniera architekta,
inżyniera lub inżyniera architekta,
b) uprawnienia budowlane bez ograniczeń,
c) co najmniej 10 lat praktyki w zakresie objętym rzeczoznawstwem,
d) znaczący dorobek praktyczny w zakresie objętym rzeczoznawstwem.
2. Właściwy organ samorządu zawodowego, na wniosek zainteresowanego, orzeka,
w drodze decyzji, o nadaniu tytułu rzeczoznawcy budowlanego, określając
zakres rzeczoznawstwa.
3. Właściwy organ samorządu zawodowego może również nadać tytuł rzeczoznawcy
osobie, która nie spełnia warunku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 lit. a i b,
ale posiada szczególną wiedzę i doświadczenie w zakresie nieobjętym
uprawnieniami budowlanymi.
4. Podstawę do podjęcia czynności rzeczoznawcy budowlanego stanowi dokonanie
wpisu, w drodze decyzji, do centralnego rejestru rzeczoznawców budowlanych.
5. Właściwy organ samorządu zawodowego orzeka, w drodze decyzji, o
pozbawieniu tytułu rzeczoznawcy budowlanego na wniosek rzeczoznawcy lub w
razie:
1) pozbawienia praw publicznych;
2) ukarania z tytułu odpowiedzialności zawodowej;
3) nienależytego wykonywania czynności rzeczoznawcy budowlanego.
6. Właściwy organ samorządu zawodowego przesyła ostateczną decyzję o
pozbawieniu tytułu rzeczoznawcy budowlanego do Głównego Inspektora Nadzoru
Budowlanego.
7. Skreślenie z centralnego rejestru rzeczoznawców budowlanych następuje:
1) na podstawie ostatecznej decyzji o pozbawieniu tytułu rzeczoznawcy
budowlanego;
2) w razie śmierci rzeczoznawcy.
Art. 16. 1. Minister właściwy do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej
i mieszkaniowej określi, w drodze rozporządzenia: rodzaje i zakres
przygotowania zawodowego do wykonywania samodzielnych funkcji technicznych w
budownictwie, sposób stwierdzania posiadania tego przygotowania,
ograniczenia zakresu uprawnień budowlanych, wykaz kierunków wykształcenia
odpowiedniego i pokrewnego dla danej specjalności, wykaz specjalizacji
wyodrębnionych w ramach poszczególnych specjalności, a także sposób
przeprowadzania i zakres egzaminu, zasady odpłatności za postępowanie
kwalifikacyjne oraz zasady wynagradzania członków komisji egzaminacyjnej.
1a. W rozporządzeniu, o którym mowa w ust. 1, należy w szczególności
uregulować sprawy:
1) sposobu dokumentowania posiadanego wykształcenia i kwalifikowania
wykształcenia za odpowiednie lub pokrewne,
2) sposobu dokumentowania praktyki i kryteriów uznawania praktyki,
3) sposobu przeprowadzania egzaminu na uprawnienia budowlane,
4) ustalania wysokości odpłatności za postępowanie kwalifikacyjne,
5) ustalania wynagrodzenia członków komisji egzaminacyjnej,
6) sposobu stwierdzania przygotowania zawodowego oraz uzyskiwania
specjalizacji techniczno-budowlanej,
7) ograniczania zakresu uprawnień budowlanych,
8) określania rodzajów specjalizacji techniczno-budowlanych,
w taki sposób, aby mając na względzie zachowanie interesu osób ubiegających
się o nadanie uprawnień budowlanych, rozporządzenie nie stwarzało problemów
interpretacyjnych przy stosowaniu w praktyce.
2. (uchylony).
3. (uchylony).
4. (uchylony).
5. (uchylony).
6. (uchylony).
Rozdział 3
Prawa i obowiązki uczestników procesu budowlanego
Art. 17. Uczestnikami procesu budowlanego, w rozumieniu ustawy, są:
1) inwestor;
2) inspektor nadzoru inwestorskiego;
3) projektant;
4) kierownik budowy lub kierownik robót.
Art. 18. 1. Do obowiązków inwestora należy zorganizowanie procesu budowy, z
uwzględnieniem zawartych w przepisach zasad bezpieczeństwa i ochrony
zdrowia, a w szczególności zapewnienie:
1) opracowania projektu budowlanego i, stosownie do potrzeb, innych
projektów,
2) objęcia kierownictwa budowy przez kierownika budowy,
3) opracowania planu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia,
4) wykonania i odbioru robót budowlanych,
5) w przypadkach uzasadnionych wysokim stopniem skomplikowania robót
budowlanych lub warunkami gruntowymi, nadzoru nad wykonywaniem robót
budowlanych
- przez osoby o odpowiednich kwalifikacjach zawodowych.
2. Inwestor może ustanowić inspektora nadzoru inwestorskiego na budowie.
3. Inwestor może zobowiązać projektanta do sprawowania nadzoru autorskiego.
Art. 19. 1. Właściwy organ może w decyzji o pozwoleniu na budowę nałożyć na
inwestora obowiązek ustanowienia inspektora nadzoru inwestorskiego, a także
obowiązek zapewnienia nadzoru autorskiego, w przypadkach uzasadnionych
wysokim stopniem skomplikowania obiektu lub robót budowlanych bądź
przewidywanym wpływem na środowisko.
2. Minister właściwy do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i
mieszkaniowej określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje obiektów
budowlanych, przy których realizacji jest wymagane ustanowienie inspektora
nadzoru inwestorskiego, oraz listę obiektów budowlanych i kryteria
techniczne, jakimi powinien kierować się organ podczas nakładania na
inwestora obowiązku ustanowienia inspektora nadzoru inwestorskiego.
Art. 20. 1. Do podstawowych obowiązków projektanta należy:
1) opracowanie projektu budowlanego w sposób zgodny z ustaleniami
określonymi w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, w
decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację
przedsięwzięcia, o której mowa w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo
ochrony środowiska (Dz. U. z 2006 r. Nr 129, poz. 902), lub w pozwoleniu, o
którym mowa w art. 23 i art. 23a ustawy z dnia 21 marca 1991 r. o obszarach
morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej (Dz. U. z 2003
r. Nr 153, poz. 1502, z późn. zm.3)), wymaganiami ustawy, przepisami oraz
zasadami wiedzy technicznej;
1a) zapewnienie, w razie potrzeby, udziału w opracowaniu projektu osób
posiadających uprawnienia budowlane do projektowania w odpowiedniej
specjalności oraz wzajemne skoordynowanie techniczne wykonanych przez te
osoby opracowań projektowych, zapewniające uwzględnienie zawartych w
przepisach zasad bezpieczeństwa i ochrony zdrowia w procesie budowy, z
uwzględnieniem specyfiki projektowanego obiektu budowlanego;
1b) sporządzenie informacji dotyczącej bezpieczeństwa i ochrony zdrowia ze
względu na specyfikę projektowanego obiektu budowlanego, uwzględnianej w
planie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia;
2) uzyskanie wymaganych opinii, uzgodnień i sprawdzeń rozwiązań projektowych
w zakresie wynikającym z przepisów;
3) wyjaśnianie wątpliwości dotyczących projektu i zawartych w nim rozwiązań;
3a) sporządzanie lub uzgadnianie indywidualnej dokumentacji technicznej, o
której mowa w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach
budowlanych (Dz. U. Nr 92, poz. 881);
4) sprawowanie nadzoru autorskiego na żądanie inwestora lub właściwego
organu w zakresie:
a) stwierdzania w toku wykonywania robót budowlanych zgodności realizacji z
projektem,
b) uzgadniania możliwości wprowadzenia rozwiązań zamiennych w stosunku do
przewidzianych w projekcie, zgłoszonych przez kierownika budowy lub
inspektora nadzoru inwestorskiego.
2. Projektant ma obowiązek zapewnić sprawdzenie projektu
architektoniczno-budowlanego pod względem zgodności z przepisami, w tym
techniczno-budowlanymi, przez osobę posiadającą uprawnienia budowlane do
projektowania bez ograniczeń w odpowiedniej specjalności lub rzeczoznawcę
budowlanego.
3. Obowiązek, o którym mowa w ust. 2, nie dotyczy:
1) zakresu objętego sprawdzaniem i opiniowaniem na podstawie przepisów
szczególnych;
2) projektów obiektów budowlanych o prostej konstrukcji, jak: budynki
mieszkalne jednorodzinne, niewielkie obiekty gospodarcze, inwentarskie i
składowe.
4. Projektant, a także sprawdzający, o którym mowa w ust. 2, do projektu
budowlanego dołącza oświadczenie o sporządzeniu projektu budowlanego,
zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz zasadami wiedzy technicznej.
Art. 21. Projektant, w trakcie realizacji budowy, ma prawo:
1) wstępu na teren budowy i dokonywania zapisów w dzienniku budowy
dotyczących jej realizacji;
2) żądania wpisem do dziennika budowy wstrzymania robót budowlanych w razie:
a) stwierdzenia możliwości powstania zagrożenia,
b) wykonywania ich niezgodnie z projektem.
Art. 21a. 1. Kierownik budowy jest obowiązany, w oparciu o informację, o
której mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1b, sporządzić lub zapewnić sporządzenie,
przed rozpoczęciem budowy, planu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia,
uwzględniając specyfikę obiektu budowlanego i warunki prowadzenia robót
budowlanych, w tym planowane jednoczesne prowadzenie robót budowlanych i
produkcji przemysłowej.
1a. Plan bezpieczeństwa i ochrony zdrowia na budowie sporządza się, jeżeli:
1) w trakcie budowy wykonywany będzie przynajmniej jeden z rodzajów robót
budowlanych wymienionych w ust. 2 lub
2) przewidywane roboty budowlane mają trwać dłużej niż 30 dni roboczych i
jednocześnie będzie przy nich zatrudnionych co najmniej 20 pracowników lub
pracochłonność planowanych robót będzie przekraczać 500 osobodni.
2. W planie, o którym mowa w ust. 1, należy uwzględnić specyfikę
następujących rodzajów robót budowlanych:
1) których charakter, organizacja lub miejsce prowadzenia stwarza
szczególnie wysokie ryzyko powstania zagrożenia bezpieczeństwa i zdrowia
ludzi, a w szczególności przysypania ziemią lub upadku z wysokości;
2) przy prowadzeniu których występują działania substancji chemicznych lub
czynników biologicznych zagrażających bezpieczeństwu i zdrowiu ludzi;
3) stwarzających zagrożenie promieniowaniem jonizującym;
4) prowadzonych w pobliżu linii wysokiego napięcia lub czynnych linii
komunikacyjnych;
5) stwarzających ryzyko utonięcia pracowników;
6) prowadzonych w studniach, pod ziemią i w tunelach;
7) wykonywanych przez kierujących pojazdami zasilanymi z linii
napowietrznych;
8) wykonywanych w kesonach, z atmosferą wytwarzaną ze sprężonego powietrza;
9) wymagających użycia materiałów wybuchowych;
10) prowadzonych przy montażu i demontażu ciężkich elementów
prefabrykowanych.
3. Wymagania dotyczące bezpieczeństwa i ochrony zdrowia przy wykonywaniu
robót budowlanych określają odrębne przepisy w zakresie bezpieczeństwa i
higieny pracy.
4. Minister właściwy do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i
mieszkaniowej określi, w drodze rozporządzenia:
1) szczegółowy zakres i formę:
a) informacji dotyczącej bezpieczeństwa i ochrony zdrowia,
b) planu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia
- mając na uwadze specyfikę projektowanego obiektu budowlanego;
2) szczegółowy zakres rodzajów robót budowlanych, o których mowa w ust. 2,
mając na uwadze stopień zagrożeń, jakie stwarzają poszczególne ich rodzaje.
Art. 22. Do podstawowych obowiązków kierownika budowy należy:
1) protokolarne przejęcie od inwestora i odpowiednie zabezpieczenie terenu
budowy wraz ze znajdującymi się na nim obiektami budowlanymi, urządzeniami
technicznymi i stałymi punktami osnowy geodezyjnej oraz podlegającymi
ochronie elementami środowiska przyrodniczego i kulturowego;
2) prowadzenie dokumentacji budowy;
3) zapewnienie geodezyjnego wytyczenia obiektu oraz zorganizowanie budowy i
kierowanie budową obiektu budowlanego w sposób zgodny z projektem i
pozwoleniem na budowę, przepisami, w tym techniczno-budowlanymi, oraz
przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy;
3a) koordynowanie realizacji zadań zapobiegających zagrożeniom
bezpieczeństwa i ochrony zdrowia:
a) przy opracowywaniu technicznych lub organizacyjnych założeń planowanych
robót budowlanych lub ich poszczególnych etapów, które mają być prowadzone
jednocześnie lub kolejno,
b) przy planowaniu czasu wymaganego do zakończenia robót budowlanych lub ich
poszczególnych etapów;
3b) koordynowanie działań zapewniających przestrzeganie podczas wykonywania
robót budowlanych zasad bezpieczeństwa i ochrony zdrowia zawartych w
przepisach, o których mowa w art. 21a ust. 3, oraz w planie bezpieczeństwa i
ochrony zdrowia;
3c) wprowadzanie niezbędnych zmian w informacji, o której mowa w art. 20
ust. 1 pkt 1b, oraz w planie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia, wynikających
z postępu wykonywanych robót budowlanych;
3d) podejmowanie niezbędnych działań uniemożliwiających wstęp na budowę
osobom nieupoważnionym;
4) wstrzymanie robót budowlanych w przypadku stwierdzenia możliwości
powstania zagrożenia oraz bezzwłoczne zawiadomienie o tym właściwego organu;
5) zawiadomienie inwestora o wpisie do dziennika budowy dotyczącym
wstrzymania robót budowlanych z powodu wykonywania ich niezgodnie z
projektem;
6) realizacja zaleceń wpisanych do dziennika budowy;
7) zgłaszanie inwestorowi do sprawdzenia lub odbioru wykonanych robót
ulegających zakryciu bądź zanikających oraz zapewnienie dokonania wymaganych
przepisami lub ustalonych w umowie prób i sprawdzeń instalacji, urządzeń
technicznych i przewodów kominowych przed zgłoszeniem obiektu budowlanego do
odbioru;
8) przygotowanie dokumentacji powykonawczej obiektu budowlanego;
9) zgłoszenie obiektu budowlanego do odbioru odpowiednim wpisem do dziennika
budowy oraz uczestniczenie w czynnościach odbioru i zapewnienie usunięcia
stwierdzonych wad, a także przekazanie inwestorowi oświadczenia, o którym
mowa w art. 57 ust. 1 pkt 2.
Art. 23. Kierownik budowy ma prawo:
1) występowania do inwestora o zmiany w rozwiązaniach projektowych, jeżeli
są one uzasadnione koniecznością zwiększenia bezpieczeństwa realizacji robót
budowlanych lub usprawnienia procesu budowy;
2) ustosunkowania się w dzienniku budowy do zaleceń w nim zawartych.
Art. 23a. (uchylony).
Art. 24. 1. Łączenie funkcji kierownika budowy i inspektora nadzoru
inwestorskiego nie jest dopuszczalne.
2. Przepisy ust. 1 oraz art. 22 i art. 23 stosuje się odpowiednio do
kierownika robót.
Art. 25. Do podstawowych obowiązków inspektora nadzoru inwestorskiego
należy:
1) reprezentowanie inwestora na budowie przez sprawowanie kontroli zgodności
jej realizacji z projektem i pozwoleniem na budowę, przepisami oraz zasadami
wiedzy technicznej;
2) sprawdzanie jakości wykonywanych robót i wbudowanych wyrobów budowlanych,
a w szczególności zapobieganie zastosowaniu wyrobów budowlanych wadliwych i
niedopuszczonych do stosowania w budownictwie;
3) sprawdzanie i odbiór robót budowlanych ulegających zakryciu lub
zanikających, uczestniczenie w próbach i odbiorach technicznych instalacji,
urządzeń technicznych i przewodów kominowych oraz przygotowanie i udział w
czynnościach odbioru gotowych obiektów budowlanych i przekazywanie ich do
użytkowania;
4) potwierdzanie faktycznie wykonanych robót oraz usunięcia wad, a także, na
żądanie inwestora, kontrolowanie rozliczeń budowy.
Art. 26. Inspektor nadzoru inwestorskiego ma prawo:
1) wydawać kierownikowi budowy lub kierownikowi robót polecenia,
potwierdzone wpisem do dziennika budowy, dotyczące: usunięcia
nieprawidłowości lub zagrożeń, wykonania prób lub badań, także wymagających
odkrycia robót lub elementów zakrytych, oraz przedstawienia ekspertyz
dotyczących prowadzonych robót budowlanych i dowodów dopuszczenia do
stosowania w budownictwie wyrobów budowlanych oraz urządzeń technicznych;
2) żądać od kierownika budowy lub kierownika robót dokonania poprawek bądź
ponownego wykonania wadliwie wykonanych robót, a także wstrzymania dalszych
robót budowlanych w przypadku, gdyby ich kontynuacja mogła wywołać
zagrożenie bądź spowodować niedopuszczalną niezgodność z projektem lub
pozwoleniem na budowę.
Art. 27. Przy budowie obiektu budowlanego, wymagającego ustanowienia
inspektorów nadzoru inwestorskiego w zakresie różnych specjalności, inwestor
wyznacza jednego z nich jako koordynatora ich czynności na budowie.
Rozdział 4
Postępowanie poprzedzające rozpoczęcie robót budowlanych
Art. 28. 1. Roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie
ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę, z zastrzeżeniem art. 29-31.
2. Stronami w postępowaniu w sprawie pozwolenia na budowę są: inwestor oraz
właściciele, użytkownicy wieczyści lub zarządcy nieruchomości znajdujących
się w obszarze oddziaływania obiektu.
3. Przepisu art. 31 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się w
postępowaniu w sprawie pozwolenia na budowę.
Art. 29. 1. Pozwolenia na budowę nie wymaga budowa:
1) obiektów gospodarczych związanych z produkcją rolną i uzupełniających
zabudowę zagrodową w ramach istniejącej działki siedliskowej:
a) parterowych budynków gospodarczych o powierzchni zabudowy do 35 m2, przy
rozpiętości konstrukcji nie większej niż 4,80 m,
b) płyt do składowania obornika,
c) szczelnych zbiorników na gnojówkę lub gnojowicę o pojemności do 25 m3,
d) naziemnych silosów na materiały sypkie o pojemności do 30 m3 i wysokości
nie większej niż 4,50 m,
e) suszarni kontenerowych o powierzchni zabudowy do 21 m2;
2) wolno stojących parterowych budynków gospodarczych, wiat i altan oraz
przydomowych oranżerii (ogrodów zimowych) o powierzchni zabudowy do 25 m2,
przy czym łączna liczba tych obiektów na działce nie może przekraczać dwóch
na każde 500 m2 powierzchni działki;
3) indywidualnych przydomowych oczyszczalni ścieków o wydajności do 7,50 m3
na dobę;
4) altan i obiektów gospodarczych na działkach w rodzinnych ogrodach
działkowych o powierzchni zabudowy do 25 m2 w miastach i do 35 m2 poza
granicami miast oraz wysokości do 5 m przy dachach stromych i do 4 m przy
dachach płaskich;
5) wiat przystankowych i peronowych;
6) budynków gospodarczych o powierzchni zabudowy do 20 m2, służących jako
zaplecze do bieżącego utrzymania linii kolejowych, położonych na terenach
stanowiących własność Skarbu Państwa i będących we władaniu zarządu kolei;
7) wolno stojących kabin telefonicznych, szaf i słupków telekomunikacyjnych;
8) parkometrów z własnym zasilaniem;
9) boisk szkolnych oraz boisk, kortów tenisowych, bieżni służących do
rekreacji;
10) miejsc postojowych dla samochodów osobowych do 10 stanowisk włącznie;
11) zatok parkingowych na drogach wojewódzkich, powiatowych i gminnych;
12) tymczasowych obiektów budowlanych, niepołączonych trwale z gruntem i
przewidzianych do rozbiórki lub przeniesienia w inne miejsce w terminie
określonym w zgłoszeniu, o którym mowa w art. 30 ust. 1, ale nie później niż
przed upływem 120 dni od dnia rozpoczęcia budowy określonego w zgłoszeniu;
zwolnienie to nie dotyczy obiektów, które mogą znacząco oddziaływać na
środowisko w rozumieniu przepisów o ochronie środowiska;
13) gospodarczych obiektów budowlanych o powierzchni zabudowy do 35 m2, przy
rozpiętości konstrukcji nie większej niż 4,80 m, przeznaczonych wyłącznie na
cele gospodarki leśnej i położonych na gruntach leśnych Skarbu Państwa;
14) obiektów budowlanych piętrzących wodę i upustowych o wysokości
piętrzenia poniżej 1 m poza rzekami żeglownymi oraz poza obszarem parków
narodowych, rezerwatów przyrody i parków krajobrazowych oraz ich otulin;
15) przydomowych basenów i oczek wodnych o powierzchni do 30 m2;
16) pomostów o długości całkowitej do 25 m i wysokości, liczonej od korony
pomostu do dna akwenu, do 2,50 m, służących do:
a) cumowania niewielkich jednostek pływających, jak łodzie, kajaki, jachty,
b) uprawiania wędkarstwa,
c) rekreacji;
17) opasek brzegowych oraz innych sztucznych, powierzchniowych lub liniowych
umocnień brzegów rzek i potoków górskich oraz brzegu morskiego, brzegu
morskich wód wewnętrznych, niestanowiących konstrukcji oporowych;
18) pochylni przeznaczonych dla osób niepełnosprawnych;
19) instalacji zbiornikowych na gaz płynny z pojedynczym zbiornikiem o
pojemności do 7 m3, przeznaczonych do zasilania instalacji gazowych w
budynkach mieszkalnych jednorodzinnych;
20) przyłączy: elektroenergetycznych, wodociągowych, kanalizacyjnych,
gazowych, cieplnych i telekomunikacyjnych;
21) urządzeń pomiarowych, wraz z ogrodzeniami i drogami wewnętrznymi,
państwowej służby hydrologiczno-meteorologicznej i państwowej służby
hydrogeologicznej:
a) posterunków: wodowskazowych, meteorologicznych, opadowych oraz wód
podziemnych,
b) punktów: obserwacyjnych stanów wód podziemnych oraz monitoringu jakości
wód podziemnych,
c) piezometrów obserwacyjnych i obudowanych źródeł;
22) obiektów małej architektury;
23) ogrodzeń;
24) obiektów przeznaczonych do czasowego użytkowania w trakcie realizacji
robót budowlanych, położonych na terenie budowy, oraz ustawianie barakowozów
używanych przy wykonywaniu robót budowlanych, badaniach geologicznych i
pomiarach geodezyjnych;
25) tymczasowych obiektów budowlanych stanowiących wyłącznie eksponaty
wystawowe, niepełniących jakichkolwiek funkcji użytkowych, usytuowanych na
terenach przeznaczonych na ten cel;
26) znaków geodezyjnych, a także obiektów triangulacyjnych, poza obszarem
parków narodowych i rezerwatów przyrody;
27) instalacji telekomunikacyjnych w obrębie budynków będących w
użytkowaniu.
2. Pozwolenia na budowę nie wymaga wykonywanie robót budowlanych
polegających na:
1) remoncie istniejących obiektów budowlanych i urządzeń budowlanych, z
wyjątkiem obiektów wpisanych do rejestru zabytków;
2) (uchylony);
3) (uchylony);
4) dociepleniu budynków o wysokości do 12 m;
5) utwardzeniu powierzchni gruntu na działkach budowlanych;
6) instalowaniu tablic i urządzeń reklamowych, z wyjątkiem usytuowanych na
obiektach wpisanych do rejestru zabytków w rozumieniu przepisów o ochronie
zabytków i opiece nad zabytkami oraz z wyjątkiem reklam świetlnych i
podświetlanych usytuowanych poza obszarem zabudowanym w rozumieniu przepisów
o ruchu drogowym;
7) (uchylony);
8) (uchylony);
9) wykonywaniu urządzeń melioracji wodnych szczegółowych, z wyjątkiem:
a) ziemnych stawów hodowlanych,
b) urządzeń melioracji wodnych szczegółowych usytuowanych w granicach parków
narodowych, rezerwatów przyrody i parków krajobrazowych oraz ich otulin;
10) wykonywaniu ujęć wód śródlądowych powierzchniowych o wydajności poniżej
50 m3/h oraz obudowy ujęć wód podziemnych;
11) przebudowie sieci elektroenergetycznych, wodociągowych, kanalizacyjnych,
gazowych, cieplnych i telekomunikacyjnych;
12) przebudowie dróg, torów i urządzeń kolejowych;
13) wykonywaniu podczyszczeniowych robót czerpalnych polegających na
usunięciu spłyceń dna, powstałych w czasie użytkowania basenów i kanałów
portowych oraz torów wodnych, w stosunku do głębokości technicznych
(eksploatacyjnych) i nachyleń skarp podwodnych akwenu;
14) instalowaniu krat na obiektach budowlanych;
15) instalowaniu urządzeń na obiektach budowlanych;
16) montażu wolno stojących kolektorów słonecznych.
Art. 29a. 1. Budowa przyłączy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 20,
wymaga sporządzenia planu sytuacyjnego na kopii aktualnej mapy zasadniczej
lub mapy jednostkowej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i
kartograficznego.
2. Do budowy, o której mowa w ust. 1, stosuje się przepisy prawa
energetycznego albo o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym
odprowadzaniu ścieków.
3. Przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się, jeżeli inwestor dokonał zgłoszenia,
o którym mowa w art. 30.
Art. 30. 1. Zgłoszenia właściwemu organowi wymaga:
1) budowa, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1-3, pkt 5-19 i pkt 21;
1a) budowa, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 20 - z zastrzeżeniem art.
29a;
2) wykonywanie robót budowlanych, o których mowa w art. 29 ust. 2 pkt 1, 4-6
oraz 9-13;
3) budowa ogrodzeń od strony dróg, ulic, placów, torów kolejowych i innych
miejsc publicznych oraz ogrodzeń o wysokości powyżej 2,20 m i wykonywanie
robót budowlanych polegających na instalowaniu:
a) krat na budynkach mieszkalnych wielorodzinnych, użyteczności publicznej i
zamieszkania zbiorowego oraz obiektach wpisanych do rejestru zabytków,
b) urządzeń o wysokości powyżej 3 m na obiektach budowlanych,
c) na obiektach budowlanych - urządzeń emitujących pola elektromagnetyczne,
będących instalacjami w rozumieniu ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo
ochrony środowiska, zaliczanych do przedsięwzięć mogących znacząco
oddziaływać na środowisko w rozumieniu tej ustawy;
4) budowa obiektów małej architektury w miejscach publicznych.
2. W zgłoszeniu należy określić rodzaj, zakres i sposób wykonywania robót
budowlanych oraz termin ich rozpoczęcia. Do zgłoszenia należy dołączyć
oświadczenie, o którym mowa w art. 32 ust. 4 pkt 2, oraz, w zależności od
potrzeb, odpowiednie szkice lub rysunki, a także pozwolenia, uzgodnienia i
opinie wymagane odrębnymi przepisami. W razie konieczności uzupełnienia
zgłoszenia właściwy organ nakłada, w drodze postanowienia, na zgłaszającego
obowiązek uzupełnienia, w określonym terminie, brakujących dokumentów, a w
przypadku ich nieuzupełnienia - wnosi sprzeciw, w drodze decyzji.
3. Do zgłoszenia budowy, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 19 i 20, należy
ponadto dołączyć projekt zagospodarowania działki lub terenu wraz z opisem
technicznym instalacji, wykonany przez projektanta posiadającego odpowiednie
uprawnienia budowlane. Projekt zagospodarowania działki lub terenu, w
przypadku budowy instalacji gazowej, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 19,
powinien być uzgodniony z podmiotem właściwym do spraw zabezpieczeń
przeciwpożarowych.
4. W zgłoszeniu budowy, o której mowa w ust. 1 pkt 4, należy ponadto
przedstawić projekt zagospodarowania działki lub terenu, wykonany przez
projektanta posiadającego wymagane uprawnienia budowlane.
5. Zgłoszenia, o którym mowa w ust. 1, należy dokonać przed terminem
zamierzonego rozpoczęcia robót budowlanych. Do wykonywania robót budowlanych
można przystąpić, jeżeli w terminie 30 dni od dnia doręczenia zgłoszenia
właściwy organ nie wniesie, w drodze decyzji, sprzeciwu i nie później niż po
upływie 2 lat od określonego w zgłoszeniu terminu ich rozpoczęcia.
6. Właściwy organ wnosi sprzeciw, jeżeli:
1) zgłoszenie dotyczy budowy lub wykonywania robót budowlanych objętych
obowiązkiem uzyskania pozwolenia na budowę;
2) budowa lub wykonywanie robót budowlanych objętych zgłoszeniem narusza
ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego lub inne
przepisy;
3) zgłoszenie dotyczy budowy tymczasowego obiektu budowlanego, o którym mowa
w art. 29 ust. 1 pkt 12, w miejscu, w którym taki obiekt istnieje.
7. Właściwy organ może nałożyć, w drodze decyzji, o której mowa w ust. 5,
obowiązek uzyskania pozwolenia na wykonanie określonego obiektu lub robót
budowlanych objętych obowiązkiem zgłoszenia, o którym mowa w ust. 1, jeżeli
ich realizacja może naruszać ustalenia miejscowego planu zagospodarowania
przestrzennego lub spowodować:
1) zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia;
2) pogorszenie stanu środowiska lub stanu zachowania zabytków;
3) pogorszenie warunków zdrowotno-sanitarnych;
4) wprowadzenie, utrwalenie bądź zwiększenie ograniczeń lub uciążliwości dla
terenów sąsiednich.
Art. 31. 1. Pozwolenia nie wymaga rozbiórka:
1) budynków i budowli - niewpisanych do rejestru zabytków oraz nieobjętych
ochroną konserwatorską - o wysokości poniżej 8 m, jeżeli ich odległość od
granicy działki jest nie mniejsza niż połowa wysokości;
2) obiektów i urządzeń budowlanych, na budowę których nie jest wymagane
pozwolenie na budowę, jeżeli nie podlegają ochronie jako zabytki.
2. Rozbiórka obiektów budowlanych, o których mowa w ust. 1 pkt 1, wymaga
uprzedniego zgłoszenia właściwemu organowi, w którym należy określić rodzaj,
zakres i sposób wykonywania tych robót. Przepis art. 30 ust. 5 stosuje się
odpowiednio.
3. Właściwy organ może nałożyć obowiązek uzyskania pozwolenia na rozbiórkę
obiektów, o których mowa w ust. 1 pkt 1, jeżeli rozbiórka tych obiektów:
1) może wpłynąć na pogorszenie stosunków wodnych, warunków sanitarnych oraz
stanu środowiska lub
2) wymaga zachowania warunków, od których spełnienia może być uzależnione
prowadzenie robót związanych z rozbiórką.
4. Właściwy organ może żądać, ze względu na bezpieczeństwo ludzi lub mienia,
przedstawienia danych o obiekcie budowlanym lub dotyczących prowadzenia
robót rozbiórkowych.
5. Roboty zabezpieczające i rozbiórkowe można rozpocząć przed uzyskaniem
pozwolenia na rozbiórkę lub przed ich zgłoszeniem, jeżeli mają one na celu
usunięcie bezpośredniego zagrożenia bezpieczeństwa ludzi lub mienia.
Rozpoczęcie takich robót nie zwalnia od obowiązku bezzwłocznego uzyskania
pozwolenia na rozbiórkę lub zgłoszenia o zamierzonej rozbiórce obiektu
budowlanego.
Art. 32. 1. Pozwolenie na budowę lub rozbiórkę obiektu budowlanego może być
wydane po uprzednim:
1) przeprowadzeniu postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko
wymaganego przepisami o ochronie środowiska;
2) uzyskaniu przez inwestora, wymaganych przepisami szczególnymi, pozwoleń,
uzgodnień lub opinii innych organów;
3) wyrażeniu zgody przez ministra właściwego do spraw budownictwa,
gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej - w przypadku budowy gazociągów o
zasięgu krajowym lub jeżeli budowa ta wynika z umów międzynarodowych.
2. Uzgodnienie, wyrażenie zgody lub opinii, o których mowa w ust. 1 pkt 2,
powinny nastąpić w terminie 14 dni od dnia przedstawienia proponowanych
rozwiązań. Niezajęcie przez organ stanowiska w tym terminie uznaje się jako
brak zastrzeżeń do przedstawionych rozwiązań.
3. Przepis ust. 2 nie dotyczy przypadków, w których stanowisko powinno być
wyrażone w drodze decyzji.
4. Pozwolenie na budowę może być wydane wyłącznie temu, kto:
1) złożył wniosek w tej sprawie w okresie ważności decyzji o warunkach
zabudowy i zagospodarowania terenu, jeżeli jest ona wymagana zgodnie z
przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym;
1a) złożył wniosek w tej sprawie w okresie ważności pozwolenia, o którym
mowa w art. 23 i art. 23a ustawy z dnia 21 marca 1991 r. o obszarach
morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej, jeżeli jest ono
wymagane;
2) złożył oświadczenie, pod rygorem odpowiedzialności karnej, o posiadanym
prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.
4a. Nie wydaje się pozwolenia na budowę w przypadku rozpoczęcia robót
budowlanych z naruszeniem przepisu art. 28 ust. 1.
5. Minister właściwy do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i
mieszkaniowej określi, w drodze rozporządzenia, wzory: wniosku o pozwolenie
na budowę, oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością
na cele budowlane i decyzji o pozwoleniu na budowę.
6. Wzory wniosku i oświadczenia, o których mowa w ust. 5, powinny obejmować
w szczególności dane osobowe lub nazwę inwestora oraz inne informacje
niezbędne do podjęcia rozstrzygnięcia w prowadzonym postępowaniu. Wzór
decyzji o pozwoleniu na budowę powinien obejmować w szczególności określenie
organu wydającego decyzję, dane osobowe lub nazwę inwestora i innych stron
postępowania oraz inne informacje niezbędne inwestorowi do legalnego
wykonywania robót budowlanych.
Art. 33. 1. Pozwolenie na budowę dotyczy całego zamierzenia budowlanego. W
przypadku zamierzenia budowlanego obejmującego więcej niż jeden obiekt,
pozwolenie na budowę może, na wniosek inwestora, dotyczyć wybranych obiektów
lub zespołu obiektów, mogących samodzielnie funkcjonować zgodnie z
przeznaczeniem. Jeżeli pozwolenie na budowę dotyczy wybranych obiektów lub
zespołu obiektów, inwestor jest obowiązany przedstawić projekt
zagospodarowania działki lub terenu, o którym mowa w art. 34 ust. 3 pkt 1,
dla całego zamierzenia budowlanego.
2. Do wniosku o pozwolenie na budowę należy dołączyć:
1) cztery egzemplarze projektu budowlanego wraz z opiniami, uzgodnieniami,
pozwoleniami i innymi dokumentami wymaganymi przepisami szczególnymi oraz
zaświadczeniem, o którym mowa w art. 12 ust. 7, aktualnym na dzień
opracowania projektu;
2) oświadczenie o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele
budowlane;
3) decyzję o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, jeżeli jest ona
wymagana zgodnie z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym;
3a) pozwolenie, o którym mowa w art. 23 i art. 23a ustawy z dnia 21 marca
1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji
morskiej, jeżeli jest ono wymagane;
4) w przypadku obiektów zakładów górniczych oraz obiektów usytuowanych na
terenach zamkniętych i terenach, o których mowa w art. 82 ust. 3 pkt 1,
postanowienie o uzgodnieniu z organem administracji
architektoniczno-budowlanej, o którym mowa w art. 82 ust. 2, projektowanych
rozwiązań w zakresie:
a) linii zabudowy oraz elewacji obiektów budowlanych projektowanych od
strony dróg, ulic, placów i innych miejsc publicznych,
b) przebiegu i charakterystyki technicznej dróg, linii komunikacyjnych oraz
sieci uzbrojenia terenu, wyprowadzonych poza granice terenu zamkniętego,
portów morskich i przystani morskich, a także podłączeń tych obiektów do
sieci użytku publicznego.
2a. Na postanowienie, o którym mowa w ust. 2 pkt 4, nie przysługuje
zażalenie.
3. Do wniosku o pozwolenie na budowę obiektów budowlanych:
1) których wykonanie lub użytkowanie może stwarzać poważne zagrożenie dla
użytkowników, takich jak: obiekty energetyki jądrowej, rafinerie, zakłady
chemiczne, zapory wodne lub
2) których projekty budowlane zawierają nowe, niesprawdzone w krajowej
praktyce, rozwiązania techniczne, nieznajdujące podstaw w przepisach i
Polskich Normach,
należy dołączyć specjalistyczną opinię wydaną przez osobę fizyczną lub
jednostkę organizacyjną wskazaną przez właściwego ministra.
4. Do wniosku o pozwolenie na rozbiórkę należy dołączyć:
1) zgodę właściciela obiektu;
2) szkic usytuowania obiektu budowlanego;
3) opis zakresu i sposobu prowadzenia robót rozbiórkowych;
4) opis sposobu zapewnienia bezpieczeństwa ludzi i mienia;
5) pozwolenia, uzgodnienia lub opinie innych organów, a także inne
dokumenty, wymagane przepisami szczególnymi;
6) w zależności od potrzeb, projekt rozbiórki obiektu.
5. Projekt budowlany i inne dokumenty, o których mowa w ust. 2-4,
zawierające informacje niejawne mogą być za zgodą właściwego organu
przechowywane przez inwestora.
Art. 34. 1. Projekt budowlany powinien spełniać wymagania określone w
decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, jeżeli jest ona
wymagana zgodnie z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym,
lub w pozwoleniu, o którym mowa w art. 23 i art. 23a ustawy z dnia 21 marca
1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji
morskiej, jeżeli jest ono wymagane.
2. Zakres i treść projektu budowlanego powinny być dostosowane do specyfiki
i charakteru obiektu oraz stopnia skomplikowania robót budowlanych.
3. Projekt budowlany powinien zawierać:
1) projekt zagospodarowania działki lub terenu, sporządzony na aktualnej
mapie, obejmujący: określenie granic działki lub terenu, usytuowanie, obrys
i układy istniejących i projektowanych obiektów budowlanych, sieci
uzbrojenia terenu, sposób odprowadzania lub oczyszczania ścieków, układ
komunikacyjny i układ zieleni, ze wskazaniem charakterystycznych elementów,
wymiarów, rzędnych i wzajemnych odległości obiektów, w nawiązaniu do
istniejącej i projektowanej zabudowy terenów sąsiednich;
2) projekt architektoniczno-budowlany, określający funkcję, formę i
konstrukcję obiektu budowlanego, jego charakterystykę energetyczną i
ekologiczną oraz proponowane niezbędne rozwiązania techniczne, a także
materiałowe, ukazujące zasady nawiązania do otoczenia, a w stosunku do
obiektów budowlanych, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 4 - również opis
dostępności dla osób niepełnosprawnych;
3) stosownie do potrzeb:
a) oświadczenia właściwych jednostek organizacyjnych o zapewnieniu dostaw
energii, wody, ciepła i gazu, odbioru ścieków oraz o warunkach przyłączenia
obiektu do sieci wodociągowych, kanalizacyjnych, cieplnych, gazowych,
elektroenergetycznych, telekomunikacyjnych oraz dróg lądowych,
b) oświadczenie właściwego zarządcy drogi o możliwości połączenia działki z
drogą publiczną zgodnie z przepisami o drogach publicznych;
4) w zależności od potrzeb, wyniki badań geologiczno-inżynierskich oraz
geotechniczne warunki posadowienia obiektów budowlanych.
3a. Przepisu ust. 3 pkt 1 nie stosuje się do projektu budowlanego przebudowy
lub montażu obiektu budowlanego, jeżeli, zgodnie z przepisami o
zagospodarowaniu przestrzennym, nie jest wymagane ustalenie warunków
zabudowy i zagospodarowania terenu.
3b. Przepisu ust. 3 pkt 2 nie stosuje się do projektu budowlanego budowy lub
przebudowy urządzeń budowlanych bądź podziemnych sieci uzbrojenia terenu,
jeżeli całość problematyki może być przedstawiona w projekcie
zagospodarowania działki lub terenu.
4. Projekt budowlany podlega zatwierdzeniu w decyzji o pozwoleniu na budowę.
5. Inwestor, spełniający warunki do uzyskania pozwolenia na budowę, może
żądać wydania odrębnej decyzji o zatwierdzeniu projektu budowlanego,
poprzedzającej wydanie decyzji o pozwoleniu na budowę. Decyzja jest ważna
przez czas w niej oznaczony, jednak nie dłużej niż rok.
6. Minister właściwy do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i
mieszkaniowej określi, w drodze rozporządzenia:
1) szczegółowy zakres i formę projektu budowlanego;
2) szczegółowe zasady ustalania geotechnicznych warunków posadawiania
obiektów budowlanych.
Art. 35. 1. Przed wydaniem decyzji o pozwoleniu na budowę lub odrębnej
decyzji o zatwierdzeniu projektu budowlanego właściwy organ sprawdza:
1) zgodność projektu budowlanego z ustaleniami miejscowego planu
zagospodarowania przestrzennego albo decyzji o warunkach zabudowy i
zagospodarowania terenu w przypadku braku miejscowego planu, a także
wymaganiami ochrony środowiska, w szczególności określonymi w decyzji o
środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia, o której
mowa w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska;
2) zgodność projektu zagospodarowania działki lub terenu z przepisami, w tym
techniczno-budowlanymi;
3) kompletność projektu budowlanego i posiadanie wymaganych opinii,
uzgodnień, pozwoleń i sprawdzeń oraz informacji dotyczącej bezpieczeństwa i
ochrony zdrowia, o której mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1b, a także
zaświadczenia, o którym mowa w art. 12 ust. 7;
4) wykonanie - w przypadku obowiązku sprawdzenia projektu, o którym mowa w
art. 20 ust. 2, także sprawdzenie projektu - przez osobę posiadającą
wymagane uprawnienia budowlane i legitymującą się aktualnym na dzień
opracowania projektu - lub jego sprawdzenia - zaświadczeniem, o którym mowa
w art. 12 ust. 7.
2. (uchylony).
3. W razie stwierdzenia naruszeń, w zakresie określonym w ust. 1, właściwy
organ nakłada postanowieniem obowiązek usunięcia wskazanych
nieprawidłowości, określając termin ich usunięcia, a po jego bezskutecznym
upływie wydaje decyzję o odmowie zatwierdzenia projektu i udzielenia
pozwolenia na budowę.
4. W razie spełnienia wymagań określonych w ust. 1 oraz w art. 32 ust. 4,
właściwy organ nie może odmówić wydania decyzji o pozwoleniu na budowę.
5. Właściwy organ wydaje decyzję o odmowie zatwierdzenia projektu
budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę, jeżeli na terenie, którego
dotyczy projekt zagospodarowania działki lub terenu, znajduje się obiekt
budowlany, w stosunku do którego orzeczono nakaz rozbiórki.
6. W przypadku gdy właściwy organ nie wyda decyzji w sprawie pozwolenia na
budowę w terminie 65 dni od dnia złożenia wniosku o wydanie takiej decyzji,
organ wyższego stopnia wymierza temu organowi, w drodze postanowienia, na
które przysługuje zażalenie, karę w wysokości 500 zł za każdy dzień zwłoki.
Wpływy z kar stanowią dochód budżetu państwa.
7. Karę uiszcza się w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia, o
którym mowa w ust. 6. W przypadku nieuiszczenia kary, o której mowa w ust.
6, podlega ona ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w
administracji.
8. Do terminu, o którym mowa w ust. 6, nie wlicza się terminów
przewidzianych w przepisach prawa do dokonania określonych czynności,
okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy
strony, albo z przyczyn niezależnych od organu.
Art. 35a. 1. W przypadku wniesienia skargi do sądu administracyjnego na
decyzję o pozwoleniu na budowę wstrzymanie wykonania tej decyzji na wniosek
skarżącego sąd może uzależnić od złożenia przez skarżącego kaucji na
zabezpieczenie roszczeń inwestora z powodu wstrzymania wykonania decyzji.
2. W przypadku uznania skargi za słuszną w całości lub w części kaucja
podlega zwrotowi.
3. W przypadku oddalenia skargi kaucję przeznacza się na zaspokojenie
roszczeń inwestora.
4. W sprawach kaucji stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania
cywilnego o zabezpieczeniu roszczeń.
Art. 36. 1. W decyzji o pozwoleniu na budowę właściwy organ, w razie
potrzeby:
1) określa szczególne warunki zabezpieczenia terenu budowy i prowadzenia
robót budowlanych;
2) określa czas użytkowania tymczasowych obiektów budowlanych;
3) określa terminy rozbiórki:
a) istniejących obiektów budowlanych nieprzewidzianych do dalszego
użytkowania,
b) tymczasowych obiektów budowlanych;
4) określa szczegółowe wymagania dotyczące nadzoru na budowie;
5) zamieszcza informację o obowiązkach i warunkach, wynikających z art. 54
lub art. 55;
6) (uchylony).
2. (uchylony).
Art. 36a. 1. Istotne odstąpienie od zatwierdzonego projektu budowlanego lub
innych warunków pozwolenia na budowę jest dopuszczalne jedynie po uzyskaniu
decyzji o zmianie pozwolenia na budowę.
2. Właściwy organ uchyla decyzje o pozwoleniu na budowę, w przypadku wydania
decyzji, o której mowa w art. 51 ust. 1 pkt 3.
3. W postępowaniu w sprawie zmiany decyzji o pozwoleniu na budowę, przepisy
art. 32-35 stosuje się odpowiednio do zakresu tej zmiany.
4. (uchylony).
5. Nieistotne odstąpienie od zatwierdzonego projektu budowlanego lub innych
warunków pozwolenia na budowę nie wymaga uzyskania decyzji o zmianie
pozwolenia na budowę i jest dopuszczalne, o ile nie dotyczy:
1) zakresu objętego projektem zagospodarowania działki lub terenu,
2) charakterystycznych parametrów obiektu budowlanego: kubatury, powierzchni
zabudowy, wysokości, długości, szerokości i liczby kondygnacji,
3) (uchylony),
4) (uchylony),
5) zapewnienia warunków niezbędnych do korzystania z tego obiektu przez
osoby niepełnosprawne,
6) zmiany zamierzonego sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego
części,
7) ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego lub decyzji o
warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu
oraz nie wymaga uzyskania opinii, uzgodnień, pozwoleń i innych dokumentów,
wymaganych przepisami szczególnymi.
6. Projektant dokonuje kwalifikacji zamierzonego odstąpienia oraz jest
obowiązany zamieścić w projekcie budowlanym odpowiednie informacje (rysunek
i opis) dotyczące odstąpienia, o którym mowa w ust. 5.
Art. 37. 1. Decyzja o pozwoleniu na budowę wygasa, jeżeli budowa nie została
rozpoczęta przed upływem 2 lat od dnia, w którym decyzja ta stała się
ostateczna lub budowa została przerwana na czas dłuższy niż 2 lata.
2. Rozpoczęcie albo wznowienie budowy, w przypadkach określonych w ust. 1,
art. 36a ust. 2 albo w razie stwierdzenia nieważności bądź uchylenia decyzji
o pozwoleniu na budowę, może nastąpić po wydaniu nowej decyzji o pozwoleniu
na budowę, o której mowa w art. 28, albo decyzji o pozwoleniu na wznowienie
robót budowlanych, o której mowa w art. 51 ust. 4.
Art. 38. 1. Decyzję o pozwoleniu na budowę właściwy organ przesyła
niezwłocznie wójtowi, burmistrzowi, prezydentowi miasta albo organowi, który
wydał decyzję o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, decyzję o
środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia, o której
mowa w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska, lub
pozwolenie, o którym mowa w art. 23 i art. 23a ustawy z dnia 21 marca 1991
r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej.
2. Właściwy organ prowadzi rejestr decyzji o pozwoleniu na budowę oraz
przechowuje zatwierdzone projekty budowlane, a także inne dokumenty objęte
pozwoleniem na budowę, co najmniej przez okres istnienia obiektu
budowlanego, z zastrzeżeniem ust. 3.
3. Właściwy organ w decyzji o pozwoleniu na budowę obiektu budowlanego na
terenie zamkniętym niezbędnym na cele obronności lub bezpieczeństwa państwa
może wyrazić zgodę, aby zatwierdzony projekt budowlany, a także inne
dokumenty objęte pozwoleniem na budowę zawierające informacje niejawne
przechowywane były przez użytkownika obiektu budowlanego.
4. Przepisy o ochronie środowiska wskazują przypadki, gdy dane o decyzjach o
pozwoleniu na budowę zamieszcza się w publicznie dostępnych wykazach.
Art. 39. 1. Prowadzenie robót budowlanych przy obiekcie budowlanym wpisanym
do rejestru zabytków lub na obszarze wpisanym do rejestru zabytków wymaga,
przed wydaniem decyzji o pozwoleniu na budowę, uzyskania pozwolenia na
prowadzenie tych robót, wydanego przez właściwego wojewódzkiego konserwatora
zabytków.
2. Pozwolenie na rozbiórkę obiektu budowlanego wpisanego do rejestru
zabytków może być wydane po uzyskaniu decyzji Generalnego Konserwatora
Zabytków działającego w imieniu ministra właściwego do spraw kultury i
ochrony dziedzictwa narodowego o skreśleniu tego obiektu z rejestru
zabytków.
3. W stosunku do obiektów budowlanych oraz obszarów niewpisanych do rejestru
zabytków, a objętych ochroną konserwatorską na podstawie miejscowego planu
zagospodarowania przestrzennego, pozwolenie na budowę lub rozbiórkę obiektu
budowlanego wydaje właściwy organ w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem
zabytków.
4. Wojewódzki konserwator zabytków jest obowiązany zająć stanowisko w
sprawie wniosku o pozwolenie na budowę lub rozbiórkę obiektów budowlanych, o
których mowa w ust. 3, w terminie 30 dni od dnia jego doręczenia. Niezajęcie
stanowiska w tym terminie uznaje się jako brak zastrzeżeń do przedstawionych
we wniosku rozwiązań projektowych.
Art. 39a. Budowa obiektu budowlanego, tymczasowego obiektu budowlanego i
urządzenia budowlanego na obszarze Pomnika Zagłady lub jego strefy ochronnej
w rozumieniu ustawy z dnia 7 maja 1999 r. o ochronie terenów byłych
hitlerowskich obozów zagłady (Dz. U. Nr 41, poz. 412, z 2002 r. Nr 113, poz.
984 i Nr 153, poz. 1271 oraz z 2003 r. Nr 80, poz. 717) wymaga, przed
wydaniem decyzji o pozwoleniu na budowę, uzyskania zgody właściwego
wojewody.
Art. 40. 1. Organ, który wydał decyzję określoną w art. 28, jest obowiązany,
za zgodą strony, na rzecz której decyzja została wydana, do przeniesienia
tej decyzji na rzecz innego podmiotu, jeżeli przyjmuje on wszystkie warunki
zawarte w tej decyzji oraz złoży oświadczenie, o którym mowa w art. 32 ust.
4 pkt 2.
2. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do decyzji o pozwoleniu na
wznowienie robót budowlanych, o której mowa w art. 51 ust. 4.
3. Stronami w postępowaniu o przeniesienie decyzji o pozwoleniu na budowę
lub o pozwoleniu na wznowienie robót budowlanych są jedynie podmioty, między
którymi ma być dokonane przeniesienie decyzji.
Art. 40a. Ilekroć w przepisach niniejszego rozdziału jest mowa o decyzji o
warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, rozumie się przez to także
decyzję o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej w rozumieniu ustawy z dnia
28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. Nr 86, poz. 789, z późn.
zm.4)).
Rozdział 5
Budowa i oddawanie do użytku obiektów budowlanych
Art. 41. 1. Rozpoczęcie budowy następuje z chwilą podjęcia prac
przygotowawczych na terenie budowy.
2. Pracami przygotowawczymi są:
1) wytyczenie geodezyjne obiektów w terenie;
2) wykonanie niwelacji terenu;
3) zagospodarowanie terenu budowy wraz z budową tymczasowych obiektów;
4) wykonanie przyłączy do sieci infrastruktury technicznej na potrzeby
budowy.
3. Prace przygotowawcze mogą być wykonywane tylko na terenie objętym
pozwoleniem na budowę lub zgłoszeniem.
4. Inwestor jest obowiązany zawiadomić o zamierzonym terminie rozpoczęcia
robót budowlanych, na które jest wymagane pozwolenie na budowę, właściwy
organ oraz projektanta sprawującego nadzór nad zgodnością realizacji budowy
z projektem, co najmniej na 7 dni przed ich rozpoczęciem, dołączając na
piśmie:
1) oświadczenie kierownika budowy (robót), stwierdzające sporządzenie planu
bezpieczeństwa i ochrony zdrowia oraz przyjęcie obowiązku kierowania budową
(robotami budowlanymi), a także zaświadczenie, o którym mowa w art. 12 ust.
7;
2) w przypadku ustanowienia nadzoru inwestorskiego - oświadczenie inspektora
nadzoru inwestorskiego, stwierdzające przyjęcie obowiązku pełnienia nadzoru
inwestorskiego nad danymi robotami budowlanymi, a także zaświadczenie, o
którym mowa w art. 12 ust. 7;
3) informację zawierającą dane zamieszczone w ogłoszeniu, o którym mowa w
art. 42 ust. 2 pkt 2.
5. Rozpoczęcie dostaw energii, wody, ciepła lub gazu na potrzeby budowy może
nastąpić jedynie po okazaniu wymaganego pozwolenia na budowę lub zgłoszenia.
Art. 42. 1. Inwestor jest obowiązany zapewnić: objęcie kierownictwa budowy
(rozbiórki) lub określonych robót budowlanych oraz nadzór nad robotami przez
osobę posiadającą uprawnienia budowlane w odpowiedniej specjalności.
2. Kierownik budowy (robót) jest obowiązany:
1) prowadzić dziennik budowy lub rozbiórki;
2) umieścić na budowie lub rozbiórce, w widocznym miejscu, tablicę
informacyjną oraz ogłoszenie zawierające dane dotyczące bezpieczeństwa pracy
i ochrony zdrowia; nie dotyczy to budowy obiektów służących obronności i
bezpieczeństwu państwa oraz obiektów liniowych;
3) odpowiednio zabezpieczyć teren budowy (rozbiórki).
3. Przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się do budowy lub rozbiórki obiektów,
dla których nie jest wymagane pozwolenie na budowę, z wyjątkiem budowy, o
której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 19. Właściwy organ może wyłączyć, w drodze
decyzji, stosowanie tych przepisów również w stosunku do innych obiektów,
jeżeli jest to uzasadnione nieznacznym stopniem skomplikowania robót
budowlanych lub innymi ważnymi względami.
3a. Ogłoszenie, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, stosuje się do budowy lub
rozbiórki, na której przewiduje się prowadzenie robót budowlanych trwających
dłużej niż 30 dni roboczych i jednoczesne zatrudnienie co najmniej 20
pracowników albo na których planowany zakres robót przekracza 500 osobodni.
4. Przy prowadzeniu robót budowlanych, do kierowania którymi jest wymagane
przygotowanie zawodowe w specjalności techniczno-budowlanej innej niż
posiada kierownik budowy, inwestor jest obowiązany zapewnić ustanowienie
kierownika robót w danej specjalności.
Art. 43. 1. Obiekty budowlane wymagające pozwolenia na budowę oraz obiekty,
o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 20, podlegają geodezyjnemu wyznaczeniu w
terenie, a po ich wybudowaniu - geodezyjnej inwentaryzacji powykonawczej,
obejmującej położenie ich na gruncie.
2. Właściwy organ może nałożyć obowiązek stosowania przepisu ust. 1 również
w stosunku do obiektów budowlanych wymagających zgłoszenia.
3. Obiekty lub elementy obiektów budowlanych, ulegające zakryciu, wymagające
inwentaryzacji, o której mowa w ust. 1, podlegają inwentaryzacji przed ich
zakryciem.
4. Minister właściwy do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i
mieszkaniowej określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje i zakres opracowań
geodezyjno-kartograficznych oraz czynności geodezyjnych obowiązujących w
budownictwie.
Art. 44. 1. Inwestor jest obowiązany bezzwłocznie zawiadomić właściwy organ
o zmianie:
1) kierownika budowy lub robót,
2) inspektora nadzoru inwestorskiego,
3) projektanta sprawującego nadzór autorski,
podając, od kiedy nastąpiła zmiana.
2. Do zawiadomienia należy dołączyć oświadczenia osób, wymienionych w ust.
1, o przejęciu obowiązków.
Art. 45. 1. Dziennik budowy stanowi urzędowy dokument przebiegu robót
budowlanych oraz zdarzeń i okoliczności zachodzących w toku wykonywania
robót i jest wydawany odpłatnie przez właściwy organ.
2. Przed rozpoczęciem robót budowlanych należy dokonać w dzienniku budowy
wpisu osób, którym zostało powierzone kierownictwo, nadzór i kontrola
techniczna robót budowlanych. Osoby te są obowiązane potwierdzić podpisem
przyjęcie powierzonych im funkcji.
3. Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do prowadzenia dzienników:
montażu i rozbiórki.
4. Minister właściwy do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i
mieszkaniowej określi, w drodze rozporządzenia, sposób prowadzenia
dzienników budowy, montażu i rozbiórki oraz osoby upoważnione do dokonywania
w nich wpisów, a także dane, jakie powinna zawierać tablica informacyjna
oraz ogłoszenie zawierające dane dotyczące bezpieczeństwa i ochrony zdrowia.
5. W rozporządzeniu, o którym mowa w ust. 4, określa się w szczególności:
1) kształt i wymiary tablicy informacyjnej oraz napisów na niej
umieszczonych;
2) formę ogłoszenia;
3) miejsce umieszczenia tablicy informacyjnej oraz ogłoszenia;
4) zakres danych osobowych uczestników procesu budowlanego i pełnionych
przez nich funkcji w dziedzinie bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia;
5) informacje dotyczące decyzji o pozwoleniu na budowę;
6) informacje dotyczące podmiotów wykonujących roboty budowlane, w tym imię
lub imiona i nazwisko lub nazwę i adres;
7) przewidywane terminy rozpoczęcia i zakończenia wykonywania robót
budowlanych oraz maksymalną liczbę pracowników zatrudnionych na budowie;
8) informacje dotyczące telefonów alarmowych.
Art. 46. Kierownik budowy (rozbiórki), a jeżeli jego ustanowienie nie jest
wymagane - inwestor, jest obowiązany przez okres wykonywania robót
budowlanych przechowywać dokumenty stanowiące podstawę ich wykonania, a
także oświadczenie dotyczące wyrobów budowlanych jednostkowo zastosowanych w
obiekcie budowlanym, o których mowa w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 16
kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych, oraz udostępniać te dokumenty
przedstawicielom uprawnionych organów.
Art. 47. 1. Jeżeli do wykonania prac przygotowawczych lub robót budowlanych
jest niezbędne wejście do sąsiedniego budynku, lokalu lub na teren
sąsiedniej nieruchomości, inwestor jest obowiązany przed rozpoczęciem robót
uzyskać zgodę właściciela sąsiedniej nieruchomości, budynku lub lokalu
(najemcy) na wejście oraz uzgodnić z nim przewidywany sposób, zakres i
terminy korzystania z tych obiektów, a także ewentualną rekompensatę z tego
tytułu.
2. W razie nieuzgodnienia warunków, o których mowa w ust. 1, właściwy organ
- na wniosek inwestora - w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku,
rozstrzyga, w drodze decyzji, o niezbędności wejścia do sąsiedniego budynku,
lokalu lub na teren sąsiedniej nieruchomości. W przypadku uznania zasadności
wniosku inwestora, właściwy organ określa jednocześnie granice niezbędnej
potrzeby oraz warunki korzystania z sąsiedniego budynku, lokalu lub
nieruchomości.
3. Inwestor, po zakończeniu robót, o których mowa w ust. 1, jest obowiązany
naprawić szkody powstałe w wyniku korzystania z sąsiedniej nieruchomości,
budynku lub lokalu - na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym.
4. Zajęcie, na potrzeby budowy, pasa drogowego lub jego części może nastąpić
po spełnieniu wymagań określonych w odrębnych przepisach.
Art. 48. 1. Właściwy organ nakazuje, z zastrzeżeniem ust. 2, w drodze
decyzji, rozbiórkę obiektu budowlanego, lub jego części, będącego w budowie
albo wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę.
2. Jeżeli budowa, o której mowa w ust. 1:
1) jest zgodna z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, a
w szczególności:
a) ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania
przestrzennego albo
b) ustaleniami ostatecznej, w dniu wszczęcia postępowania, decyzji o
warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, w przypadku braku
obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego,
2) nie narusza przepisów, w tym techniczno-budowlanych, w zakresie
uniemożliwiającym doprowadzenie obiektu budowlanego lub jego części do stanu
zgodnego z prawem
- właściwy organ wstrzymuje postanowieniem prowadzenie robót budowlanych.
3. W postanowieniu, o którym mowa w ust. 2, ustala się wymagania dotyczące
niezbędnych zabezpieczeń budowy oraz nakłada obowiązek przedstawienia, w
wyznaczonym terminie:
1) zaświadczenia wójta, burmistrza albo prezydenta miasta o zgodności budowy
z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania
przestrzennego albo ostatecznej, w dniu wszczęcia postępowania, decyzji o
warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, w przypadku braku
obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego;
2) dokumentów, o których mowa w art. 33 ust. 2 pkt 1, 2 i 4 oraz ust. 3; do
projektu architektoniczno-budowlanego nie stosuje się przepisu art. 20 ust.
3 pkt 2.
4. W przypadku niespełnienia w wyznaczonym terminie obowiązków, o których
mowa w ust. 3, stosuje się przepis ust. 1.
5. Przedłożenie w wyznaczonym terminie dokumentów, o których mowa w ust. 3,
traktuje się jak wniosek o zatwierdzenie projektu budowlanego i pozwolenie
na wznowienie robót budowlanych, jeżeli budowa nie została zakończona.
Art. 49. 1. Właściwy organ, przed wydaniem decyzji w sprawie zatwierdzenia
projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na wznowienie robót
budowlanych, bada:
1) zgodność projektu zagospodarowania działki lub terenu z przepisami o
planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, a w szczególności z ustaleniami
obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego,
2) kompletność projektu budowlanego i posiadanie wymaganych opinii,
uzgodnień, pozwoleń i sprawdzeń,
3) wykonanie projektu budowlanego przez osobę posiadającą wymagane
uprawnienia budowlane
- oraz, w drodze postanowienia, ustala wysokość opłaty legalizacyjnej. Na
postanowienie przysługuje zażalenie.
2. Do opłaty legalizacyjnej stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące kar,
o których mowa w art. 59f ust. 1, z tym że stawka opłaty podlega
pięćdziesięciokrotnemu podwyższeniu.
3. W przypadku stwierdzenia naruszeń, w zakresie określonym w ust. 1,
właściwy organ nakłada postanowieniem obowiązek usunięcia wskazanych
nieprawidłowości, w określonym terminie, a po jego bezskutecznym upływie
wydaje decyzję, o której mowa w art. 48 ust. 1. Decyzję tę wydaje się
również w przypadku nieuiszczenia w terminie opłaty legalizacyjnej.
4. W razie spełnienia wymagań, określonych w ust. 1, właściwy organ wydaje
decyzję:
1) o zatwierdzeniu projektu budowlanego i pozwoleniu na wznowienie robót;
2) o zatwierdzeniu projektu budowlanego, jeżeli budowa została zakończona.
5. W decyzji, o której mowa w ust. 4, nakłada się obowiązek uzyskania
decyzji o pozwoleniu na użytkowanie.
Art. 49a. 1. W przypadku uchylenia w postępowaniu odwoławczym decyzji, o
której mowa w art. 49 ust. 4, i wydania decyzji, o której mowa w art. 48
ust. 1, opłata legalizacyjna podlega zwrotowi, z zastrzeżeniem ust. 2, w
terminie 30 dni od dnia stwierdzenia wykonania rozbiórki.
2. Jeżeli wykonanie decyzji o nakazie rozbiórki obiektu budowlanego odbywa
się w trybie wykonania zastępczego, o którym mowa w przepisach o
postępowaniu egzekucyjnym w administracji, opłatę legalizacyjną zalicza się
w poczet kosztów wykonania zastępczego.
Art. 49b. 1. Właściwy organ nakazuje, z zastrzeżeniem ust. 2, w drodze
decyzji, rozbiórkę obiektu budowlanego, lub jego części, będącego w budowie
albo wybudowanego bez wymaganego zgłoszenia bądź pomimo wniesienia sprzeciwu
przez właściwy organ.
2. Jeżeli budowa, o której mowa w ust. 1, jest zgodna z przepisami o
planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, a w szczególności ustaleniami
obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo, w
przypadku jego braku, ostatecznej, w dniu wszczęcia postępowania, decyzji o
warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu oraz nie narusza przepisów, w
tym techniczno-budowlanych, właściwy organ wstrzymuje postanowieniem - gdy
budowa nie została zakończona - prowadzenie robót budowlanych oraz nakłada
na inwestora obowiązek przedłożenia w terminie 30 dni:
1) dokumentów, o których mowa w art. 30 ust. 2 albo art. 30 ust. 2 i 3, albo
art. 30 ust. 2 i 4;
2) projektu zagospodarowania działki lub terenu;
3) zaświadczenia wójta, burmistrza albo prezydenta miasta o zgodności budowy
z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania
przestrzennego albo ostatecznej, w dniu wszczęcia postępowania, decyzji o
warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, w przypadku braku
obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego.
3. W przypadku niespełnienia obowiązku, o którym mowa w ust. 2, stosuje się
przepis ust. 1.
4. Jeżeli zachodzą okoliczności, o których mowa w ust. 2, właściwy organ, w
drodze postanowienia, ustala wysokość opłaty legalizacyjnej. Na
postanowienie przysługuje zażalenie.
5. Do opłaty legalizacyjnej stosuje się odpowiednio przepisy art. 59g, z tym
że wysokość opłaty w przypadku budowy, o której mowa w:
1) art. 29 ust. 1 pkt 7-11, 14, 15, 17 i 18 oraz w art. 30 ust. 1 pkt 3 i 4
- wynosi 2.500 zł;
2) art. 29 ust. 1 pkt 1-3, 5, 6, 12, 13, 16 i 19-21 - wynosi 5.000 zł.
6. Właściwy organ, w przypadku gdy budowa nie została zakończona, po
wniesieniu opłaty, o której mowa w ust. 5, zezwala, w drodze postanowienia,
na dokończenie budowy.
7. W przypadku nieuiszczenia w terminie opłaty legalizacyjnej właściwy organ
wydaje decyzję, o której mowa w ust. 1.
Art. 50. 1. W przypadkach innych niż określone w art. 48 ust. 1 lub w art.
49b ust. 1 właściwy organ wstrzymuje postanowieniem prowadzenie robót
budowlanych wykonywanych:
1) bez wymaganego pozwolenia na budowę albo zgłoszenia lub
2) w sposób mogący spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia
bądź zagrożenie środowiska, lub
3) na podstawie zgłoszenia z naruszeniem art. 30 ust. 1, lub
4) w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w
pozwoleniu na budowę bądź w przepisach.
2. W postanowieniu o wstrzymaniu robót budowlanych należy:
1) podać przyczynę wstrzymania robót;
2) ustalić wymagania dotyczące niezbędnych zabezpieczeń.
3. W postanowieniu o wstrzymaniu robót budowlanych można nałożyć obowiązek
przedstawienia, w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia,
inwentaryzacji wykonanych robót budowlanych lub odpowiednich ocen
technicznych bądź ekspertyz.
4. Postanowienie o wstrzymaniu robót budowlanych traci ważność po upływie 2
miesięcy od dnia doręczenia, chyba że w tym terminie zostanie wydana
decyzja, o której mowa w art. 50a pkt 2 albo w art. 51 ust. 1.
5. Na postanowienie o wstrzymaniu robót budowlanych służy zażalenie.
Art. 50a. Właściwy organ w przypadku wykonywania robót budowlanych - pomimo
wstrzymania ich wykonywania postanowieniem:
1) o którym mowa w art. 48 ust. 2 oraz w art. 49b ust. 2 - nakazuje, w
drodze decyzji, rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części;
2) o którym mowa w art. 50 ust. 1 - nakazuje, w drodze decyzji, rozbiórkę
części obiektu budowlanego wykonanego po doręczeniu postanowienia albo
doprowadzenie obiektu budowlanego do stanu poprzedniego.
Art. 51. 1. Przed upływem 2 miesięcy od dnia wydania postanowienia, o którym
mowa w art. 50 ust. 1, właściwy organ w drodze decyzji:
1) nakazuje zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu
budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu
poprzedniego albo
2) nakłada obowiązek wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w
celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z
prawem, określając termin ich wykonania, albo
3) w przypadku istotnego odstąpienia od zatwierdzonego projektu budowlanego
lub innych warunków pozwolenia na budowę - nakłada, określając termin
wykonania, obowiązek sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego
zamiennego, uwzględniającego zmiany wynikające z dotychczas wykonanych robót
budowlanych oraz - w razie potrzeby - wykonania określonych czynności lub
robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do
stanu zgodnego z prawem; przepisy dotyczące projektu budowlanego stosuje się
odpowiednio do zakresu tych zmian.
2. W przypadku wydania nakazu, o którym mowa w art. 50a pkt 2, decyzje, o
których mowa w ust. 1 pkt 2 lub 3, wydaje się po wykonaniu obowiązku
określonego w tym nakazie.
3. Po upływie terminu lub na wniosek inwestora, właściwy organ sprawdza
wykonanie obowiązku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, i wydaje decyzję:
1) o stwierdzeniu wykonania obowiązku albo
2) w przypadku niewykonania obowiązku - nakazującą zaniechanie dalszych
robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu lub jego części, bądź doprowadzenie
obiektu do stanu poprzedniego.
4. Po upływie terminu lub na wniosek inwestora, właściwy organ sprawdza
wykonanie obowiązku, o którym mowa w ust. 1 pkt 3, i wydaje decyzję w
sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego i pozwolenia na wznowienie robót
budowlanych albo - jeżeli budowa została zakończona - o zatwierdzeniu
projektu budowlanego zamiennego. W decyzji tej nakłada się obowiązek
uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie.
5. W przypadku niewykonania w terminie obowiązku, o którym mowa w ust. 1 pkt
3, właściwy organ wydaje decyzję nakazującą zaniechanie dalszych robót
budowlanych bądź rozbiórkę obiektu lub jego części, bądź doprowadzenie
obiektu do stanu poprzedniego.
6. Przepisów ust. 4 i 5 dotyczących pozwolenia na użytkowanie nie stosuje
się do robót budowlanych innych niż budowa bądź przebudowa obiektu
budowlanego lub jego części.
7. Przepisy ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 3 stosuje się odpowiednio, jeżeli
roboty budowlane, w przypadkach innych niż określone w art. 48 albo w art.
49b, zostały wykonane w sposób, o którym mowa w art. 50 ust. 1.
Art. 52. Inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego jest
obowiązany na swój koszt dokonać czynności nakazanych w decyzji, o której
mowa w art. 48, art. 49b, art. 50a oraz art. 51.
Art. 53. Przepis art. 52 stosuje się również do obiektów budowlanych,
podlegających rozbiórce w terminach, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 3.
Art. 54. Do użytkowania obiektu budowlanego, na którego wzniesienie jest
wymagane pozwolenie na budowę, można przystąpić, z zastrzeżeniem art. 55 i
57, po zawiadomieniu właściwego organu o zakończeniu budowy, jeżeli organ
ten, w terminie 21 dni od dnia doręczenia zawiadomienia, nie zgłosi
sprzeciwu w drodze decyzji.
Art. 55. Przed przystąpieniem do użytkowania obiektu budowlanego należy
uzyskać ostateczną decyzję o pozwoleniu na użytkowanie, jeżeli:
1) na wzniesienie obiektu budowlanego jest wymagane pozwolenie na budowę i
jest on zaliczony do kategorii V, IX-XVIII, XX, XXII, XXIV, XXVII-XXX, o
których mowa w załączniku do ustawy;
2) zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 49 ust. 5 albo art. 51 ust.
4;
3) przystąpienie do użytkowania obiektu budowlanego ma nastąpić przed
wykonaniem wszystkich robót budowlanych.
Art. 56. 1. Inwestor, w stosunku do którego nałożono obowiązek uzyskania
pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego, jest obowiązany zawiadomić,
zgodnie z właściwością wynikającą z przepisów szczególnych, organy:
1) Inspekcji Ochrony Środowiska,
2) Państwowej Inspekcji Sanitarnej,
3) Państwowej Inspekcji Pracy,
4) Państwowej Straży Pożarnej
- o zakończeniu budowy obiektu budowlanego i zamiarze przystąpienia do jego
użytkowania. Organy zajmują stanowisko w sprawie zgodności wykonania obiektu
budowlanego z projektem budowlanym.
2. Niezajęcie stanowiska przez organy, wymienione w ust. 1, w terminie 14
dni od dnia otrzymania zawiadomienia, traktuje się jak niezgłoszenie
sprzeciwu lub uwag.
Art. 57. 1. Do zawiadomienia o zakończeniu budowy obiektu budowlanego lub
wniosku o udzielenie pozwolenia na użytkowanie inwestor jest obowiązany
dołączyć:
1) oryginał dziennika budowy;
2) oświadczenie kierownika budowy:
a) o zgodności wykonania obiektu budowlanego z projektem budowlanym i
warunkami pozwolenia na budowę oraz przepisami,
b) o doprowadzeniu do należytego stanu i porządku terenu budowy, a także - w
razie korzystania - drogi, ulicy, sąsiedniej nieruchomości, budynku lub
lokalu;
3) oświadczenie o właściwym zagospodarowaniu terenów przyległych, jeżeli
eksploatacja wybudowanego obiektu jest uzależniona od ich odpowiedniego
zagospodarowania;
4) protokoły badań i sprawdzeń;
5) inwentaryzację geodezyjną powykonawczą;
6) potwierdzenie, zgodnie z odrębnymi przepisami, odbioru wykonanych
przyłączy.
2. W razie zmian nieodstępujących w sposób istotny od zatwierdzonego
projektu lub warunków pozwolenia na budowę, dokonanych podczas wykonywania
robót, do zawiadomienia, o którym mowa w ust. 1, należy dołączyć kopie
rysunków wchodzących w skład zatwierdzonego projektu budowlanego, z
naniesionymi zmianami, a w razie potrzeby także uzupełniający opis. W takim
przypadku oświadczenie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 lit. a, powinno być
potwierdzone przez projektanta i inspektora nadzoru inwestorskiego, jeżeli
został ustanowiony.
3. Inwestor jest obowiązany dołączyć do wniosku, o którym mowa w ust. 1,
oświadczenia o braku sprzeciwu lub uwag ze strony organów wymienionych w
art. 56.
4. Inwestor jest obowiązany uzupełnić dokumenty wymienione w ust. 1-3,
jeżeli, w wyniku ich sprawdzenia przez właściwy organ, okaże się, że są one
niekompletne lub posiadają braki i nieścisłości.
5. (uchylony).
6. Wniosek o udzielenie pozwolenia na użytkowanie stanowi wezwanie
właściwego organu do przeprowadzenia obowiązkowej kontroli, o której mowa w
art. 59a.
7. W przypadku stwierdzenia przystąpienia do użytkowania obiektu budowlanego
lub jego części z naruszeniem przepisów art. 54 i 55, właściwy organ
wymierza karę z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego. Do kary
tej stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące kar, o których mowa w art.
59f ust. 1, z tym że stawka opłaty podlega dziesięciokrotnemu podwyższeniu.
8. Po zakończeniu postępowania w sprawie zawiadomienia o zakończeniu budowy
obiektu budowlanego albo udzieleniu pozwolenia na użytkowanie, właściwy
organ zwraca bezzwłocznie inwestorowi dokumenty, o których mowa w ust. 1 pkt
1, 4 i 5.
Art. 58. (uchylony).
Art. 59. 1. Właściwy organ wydaje decyzję w sprawie pozwolenia na
użytkowanie obiektu budowlanego po przeprowadzeniu obowiązkowej kontroli, o
której mowa w art. 59a.
2. Właściwy organ może w pozwoleniu na użytkowanie obiektu budowlanego
określić warunki użytkowania tego obiektu albo uzależnić jego użytkowanie od
wykonania, w oznaczonym terminie, określonych robót budowlanych.
3. Jeżeli właściwy organ stwierdzi, że obiekt budowlany spełnia warunki,
określone w ust. 1, pomimo niewykonania części robót wykończeniowych lub
innych robót budowlanych związanych z obiektem, w wydanym pozwoleniu na
użytkowanie może określić termin wykonania tych robót.
4. Przepisu ust. 3 nie stosuje się do instalacji i urządzeń służących
ochronie środowiska.
4a. Inwestor jest obowiązany zawiadomić właściwy organ o zakończeniu robót
budowlanych prowadzonych, po przystąpieniu do użytkowania obiektu
budowlanego, na podstawie pozwolenia na użytkowanie.
5. Właściwy organ, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3, odmawia wydania pozwolenia na
użytkowanie obiektu budowlanego w przypadku niespełnienia wymagań
określonych w ust. 1 i w art. 57 ust. 1-4. Przepisy art. 51 stosuje się
odpowiednio.
6. Decyzję o pozwoleniu na użytkowanie obiektu budowlanego właściwy organ
przesyła niezwłocznie organowi, który wydał decyzję o warunkach zabudowy i
zagospodarowania terenu lub pozwolenie, o którym mowa w art. 23 i art. 23a
ustawy z dnia 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej
Polskiej i administracji morskiej.
7. Stroną w postępowaniu w sprawie pozwolenia na użytkowanie jest wyłącznie
inwestor.
Art. 59a. 1. Właściwy organ przeprowadza, na wezwanie inwestora, obowiązkową
kontrolę budowy w celu stwierdzenia prowadzenia jej zgodnie z ustaleniami i
warunkami określonymi w pozwoleniu na budowę.
2. Kontrola, o której mowa w ust. 1, obejmuje sprawdzenie:
1) zgodności obiektu budowlanego z projektem zagospodarowania działki lub
terenu;
2) zgodności obiektu budowlanego z projektem architektoniczno-budowlanym, w
zakresie:
a) charakterystycznych parametrów technicznych: kubatury, powierzchni
zabudowy, wysokości, długości, szerokości i liczby kondygnacji,
b) wykonania widocznych elementów nośnych układu konstrukcyjnego obiektu
budowlanego,
c) geometrii dachu (kąt nachylenia, wysokość kalenicy i układ połaci
dachowych),
d) wykonania urządzeń budowlanych,
e) zasadniczych elementów wyposażenia budowlano-instalacyjnego,
zapewniających użytkowanie obiektu zgodnie z przeznaczeniem,
f) zapewnienia warunków niezbędnych do korzystania z tego obiektu przez
osoby niepełnosprawne, w szczególności poruszające się na wózkach
inwalidzkich - w stosunku do obiektu użyteczności publicznej i budynku
mieszkalnego wielorodzinnego;
3) wyrobów budowlanych szczególnie istotnych dla bezpieczeństwa konstrukcji
i bezpieczeństwa pożarowego;
4) w przypadku nałożenia w pozwoleniu na budowę obowiązku rozbiórki
istniejących obiektów budowlanych nieprzewidzianych do dalszego użytkowania
lub tymczasowych obiektów budowlanych - wykonania tego obowiązku, jeżeli
upłynął termin rozbiórki określony w pozwoleniu;
5) uporządkowania terenu budowy.
Art. 59b. (uchylony).
Art. 59c. 1. Właściwy organ przeprowadza obowiązkową kontrolę przed upływem
21 dni od dnia doręczenia wezwania inwestora. O terminie obowiązkowej
kontroli organ zawiadamia inwestora w terminie 7 dni od dnia doręczenia
wezwania.
2. Inwestor jest obowiązany uczestniczyć w obowiązkowej kontroli w
wyznaczonym terminie.
Art. 59d. 1. Właściwy organ, po przeprowadzeniu obowiązkowej kontroli,
sporządza protokół w trzech egzemplarzach. Jeden egzemplarz protokołu
doręcza się inwestorowi bezzwłocznie po przeprowadzeniu kontroli, drugi
egzemplarz przekazuje się organowi wyższego stopnia, a trzeci pozostaje we
właściwym organie.
2. Protokół, o którym mowa w ust. 1, przechowuje się przez okres istnienia
obiektu budowlanego.
3. Minister właściwy do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i
mieszkaniowej określi, w drodze rozporządzenia, wzór protokołu obowiązkowej
kontroli.
4. Wzór protokołu powinien obejmować w szczególności informacje dotyczące
danych osobowych osób uczestniczących w kontroli oraz informacje niezbędne
do ustalenia przebiegu i wyniku przeprowadzonej kontroli, w tym: adres i
kategorię obiektu budowlanego, ustalenia dotyczące zgodności wykonania
obiektu budowlanego z zatwierdzonym projektem budowlanym i innymi warunkami
określonymi w pozwoleniu na budowę.
Art. 59e. Obowiązkową kontrolę budowy lub obiektu budowlanego może
przeprowadzać, z upoważnienia właściwego organu nadzoru budowlanego,
wyłącznie osoba zatrudniona w powiatowym albo wojewódzkim inspektoracie
nadzoru budowlanego i posiadająca uprawnienia budowlane.
Art. 59f. 1. W przypadku stwierdzenia w trakcie obowiązkowej kontroli
nieprawidłowości w zakresie, o którym mowa w art. 59a ust. 2, wymierza się
karę stanowiącą iloczyn stawki opłaty (s), współczynnika kategorii obiektu
budowlanego (k) i współczynnika wielkości obiektu budowlanego (w).
2. Stawka opłaty (s) wynosi 500 zł.
3. Kategorie obiektów, współczynnik kategorii obiektu oraz współczynnik
wielkości obiektu określa załącznik do ustawy.
4. W przypadku gdy w skład obiektu budowlanego, z wyjątkiem budynku
mieszkalnego jednorodzinnego, wchodzą części odpowiadające różnym
kategoriom, karę stanowi suma kar obliczonych dla różnych kategorii.
5. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w zakresie, o którym mowa w
art. 59a ust. 2, karę oblicza się odrębnie za każdą stwierdzoną
nieprawidłowość. Karę stanowi suma tak obliczonych kar.
6. W przypadku wymierzenia kary właściwy organ, w drodze decyzji, odmawia
wydania pozwolenia na użytkowanie i przeprowadza, w odpowiednim zakresie,
postępowanie, o którym mowa w art. 51.
Art. 59g. 1. Karę, o której mowa w art. 59f ust. 1, właściwy organ wymierza
w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Wpływy z kar
stanowią dochód budżetu państwa.
2. Wymierzoną karę wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia
postanowienia, o którym mowa w ust. 1, w kasie właściwego urzędu
wojewódzkiego lub na rachunek bankowy tego urzędu.
3. W przypadku nieuiszczenia kary w terminie podlega ona ściągnięciu w
trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
4. Uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej
obowiązków, o których mowa w ust. 3, jest wojewoda.
5. Do kar, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy działu
III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005
r. Nr 8, poz. 60, z późn. zm.5)), z tym że uprawnienia organu podatkowego, z
wyjątkiem określonego w ust. 1, przysługują wojewodzie.
6. Organ właściwy do wydania, zmiany, uchylenia lub stwierdzenia nieważności
postanowienia niezwłocznie przesyła kopię wydanego postanowienia właściwemu
wojewodzie.
Art. 60. Inwestor, oddając do użytkowania obiekt budowlany, przekazuje
właścicielowi lub zarządcy obiektu dokumentację budowy i dokumentację
powykonawczą. Przekazaniu podlegają również inne dokumenty i decyzje
dotyczące obiektu, a także, w razie potrzeby, instrukcje obsługi i
eksploatacji: obiektu, instalacji i urządzeń związanych z tym obiektem.
Rozdział 6
Utrzymanie obiektów budowlanych
Art. 61. Właściciel lub zarządca obiektu budowlanego jest obowiązany
utrzymywać i użytkować obiekt zgodnie z zasadami, o których mowa w art. 5
ust. 2.
Art. 62. 1. Obiekty powinny być w czasie ich użytkowania poddawane przez
właściciela lub zarządcę:
1) okresowej kontroli, co najmniej raz w roku, polegającej na sprawdzeniu
stanu technicznego:
a) elementów budynku, budowli i instalacji narażonych na szkodliwe wpływy
atmosferyczne i niszczące działania czynników występujących podczas
użytkowania obiektu,
b) instalacji i urządzeń służących ochronie środowiska,
c) instalacji gazowych oraz przewodów kominowych (dymowych, spalinowych i
wentylacyjnych);
2) okresowej kontroli, co najmniej raz na 5 lat, polegającej na sprawdzeniu
stanu technicznego i przydatności do użytkowania obiektu budowlanego,
estetyki obiektu budowlanego oraz jego otoczenia; kontrolą tą powinno być
objęte również badanie instalacji elektrycznej i piorunochronnej w zakresie
stanu sprawności połączeń, osprzętu, zabezpieczeń i środków ochrony od
porażeń, oporności izolacji przewodów oraz uziemień instalacji i aparatów.
1a. W trakcie kontroli, o której mowa w ust. 1, należy dokonać sprawdzenia
wykonania zaleceń z poprzedniej kontroli.
2. Obowiązek kontroli, o której mowa w ust. 1 pkt 1 lit. a, nie obejmuje
właścicieli i zarządców:
1) budynków mieszkalnych jednorodzinnych;
2) obiektów budowlanych:
a) budownictwa zagrodowego i letniskowego,
b) wymienionych w art. 29 ust. 1.
3. Właściwy organ - w razie stwierdzenia nieodpowiedniego stanu technicznego
obiektu budowlanego lub jego części, mogącego spowodować zagrożenie: życia
lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia bądź środowiska - nakazuje
przeprowadzenie kontroli, o której mowa w ust. 1, a także może żądać
przedstawienia ekspertyzy stanu technicznego obiektu lub jego części.
4. Kontrole, o których mowa w ust. 1, powinny być dokonywane, z
zastrzeżeniem ust. 5 i 6, przez osoby posiadające uprawnienia budowlane w
odpowiedniej specjalności.
5. Kontrolę stanu technicznego instalacji elektrycznych, piorunochronnych i
gazowych, o której mowa w ust. 1 pkt 1 lit. c oraz pkt 2, powinny
przeprowadzać osoby posiadające kwalifikacje wymagane przy wykonywaniu
dozoru nad eksploatacją urządzeń, instalacji oraz sieci energetycznych i
gazowych.
6. Kontrolę stanu technicznego przewodów kominowych, o której mowa w ust. 1
pkt 1 lit. c, powinny przeprowadzać:
1) osoby posiadające kwalifikacje mistrza w rzemiośle kominiarskim - w
odniesieniu do przewodów dymowych oraz grawitacyjnych przewodów spalinowych
i wentylacyjnych;
2) osoby posiadające uprawnienia budowlane odpowiedniej specjalności - w
odniesieniu do przewodów kominowych, o których mowa w pkt 1, oraz do kominów
przemysłowych, kominów wolno stojących oraz kominów lub przewodów
kominowych, w których ciąg kominowy jest wymuszony pracą urządzeń
mechanicznych.
7. Szczegółowy zakres kontroli niektórych budowli oraz obowiązek
przeprowadzania ich częściej, niż zostało to ustalone w ust. 1, może być
określony w rozporządzeniu, o którym mowa w art. 7 ust. 3 pkt 2.
Art. 63. Właściciel lub zarządca obiektu budowlanego jest obowiązany
przechowywać przez okres istnienia obiektu dokumenty, o których mowa w art.
60, oraz opracowania projektowe i dokumenty techniczne robót budowlanych
wykonywanych w obiekcie w toku jego użytkowania.
Art. 64. 1. Właściciel lub zarządca jest obowiązany prowadzić dla każdego
budynku oraz obiektu budowlanego niebędącego budynkiem, którego projekt jest
objęty obowiązkiem sprawdzenia, o którym mowa w art. 20 ust. 2, książkę
obiektu budowlanego, stanowiącą dokument przeznaczony do zapisów dotyczących
przeprowadzanych badań i kontroli stanu technicznego, remontów i przebudowy,
w okresie użytkowania obiektu budowlanego.
2. Obowiązek prowadzenia książki obiektu budowlanego, o którym mowa w ust.
1, nie obejmuje właścicieli i zarządców:
1) budynków mieszkalnych jednorodzinnych;
2) obiektów budowlanych:
a) budownictwa zagrodowego i letniskowego,
b) wymienionych w art. 29 ust. 1;
3) dróg lub obiektów mostowych, jeżeli prowadzą książkę drogi lub książkę
obiektu mostowego na podstawie przepisów o drogach publicznych.
3. Protokoły z kontroli obiektu budowlanego, oceny i ekspertyzy dotyczące
jego stanu technicznego oraz dokumenty, o których mowa w art. 63, powinny
być dołączone do książki obiektu budowlanego.
4. Minister właściwy do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i
mieszkaniowej określi, w drodze rozporządzenia, wzór książki obiektu
budowlanego i sposób jej prowadzenia.
Art. 65. Właściciel lub zarządca obiektu budowlanego jest obowiązany
udostępniać dokumenty, o których mowa w art. 64 ust. 3, przedstawicielom
właściwego organu oraz innych jednostek organizacyjnych i organów
upoważnionych do kontroli utrzymania obiektów budowlanych we właściwym
stanie technicznym oraz do kontroli przestrzegania przepisów obowiązujących
w budownictwie.
Art. 66. 1. W przypadku stwierdzenia, że obiekt budowlany:
1) jest w nieodpowiednim stanie technicznym albo
2) jest użytkowany w sposób zagrażający życiu lub zdrowiu ludzi, środowisku
lub bezpieczeństwu mienia, albo
3) powoduje swym wyglądem oszpecenie otoczenia
- właściwy organ nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie stwierdzonych
nieprawidłowości, określając termin wykonania obowiązku.
2. W decyzji, o której mowa w ust. 1 pkt 1 i 2, właściwy organ może zakazać
użytkowania obiektu budowlanego lub jego części do czasu usunięcia
stwierdzonych nieprawidłowości.
Art. 67. 1. Jeżeli nieużytkowany lub niewykończony obiekt budowlany nie
nadaje się do remontu, odbudowy lub wykończenia, właściwy organ wydaje
decyzję nakazującą właścicielowi lub zarządcy rozbiórkę tego obiektu i
uporządkowanie terenu oraz określającą terminy przystąpienia do tych robót i
ich zakończenia.
2. Przepisu ust. 1 nie stosuje się do obiektów budowlanych wpisanych do
rejestru zabytków.
3. W stosunku do obiektów budowlanych niewpisanych do rejestru zabytków, a
objętych ochroną konserwatorską na podstawie miejscowego planu
zagospodarowania przestrzennego, decyzję, o której mowa w ust. 1, właściwy
organ wydaje po uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków.
4. Wojewódzki konserwator zabytków jest obowiązany zająć stanowisko w
terminie 30 dni. Niezajęcie stanowiska w tym terminie uznaje się za
uzgodnienie.
Art. 68. W razie stwierdzenia potrzeby opróżnienia w całości lub w części
budynku przeznaczonego na pobyt ludzi, bezpośrednio grożącego zawaleniem,
właściwy organ jest obowiązany:
1) nakazać, w drodze decyzji, na podstawie protokołu oględzin, właścicielowi
lub zarządcy obiektu budowlanego opróżnienie bądź wyłączenie w określonym
terminie całości lub części budynku z użytkowania;
2) przesłać decyzję, o której mowa w pkt 1, obowiązanemu do zapewnienia
lokali zamiennych na podstawie odrębnych przepisów;
3) zarządzić:
a) umieszczenie na budynku zawiadomienia o stanie zagrożenia bezpieczeństwa
ludzi lub mienia oraz o zakazie jego użytkowania,
b) wykonanie doraźnych zabezpieczeń i usunięcie zagrożenia bezpieczeństwa
ludzi lub mienia, z określeniem, technicznie uzasadnionych, terminów ich
wykonania.
Art. 69. 1. W razie konieczności niezwłocznego podjęcia działań mających na
celu usunięcie niebezpieczeństwa dla ludzi lub mienia, właściwy organ
zapewni, na koszt właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego, zastosowanie
niezbędnych środków zabezpieczających.
2. Do zastosowania, na koszt właściciela lub zarządcy, środków
przewidzianych w ust. 1 są upoważnione również organy Policji i Państwowej
Straży Pożarnej. O podjętych działaniach organy te powinny niezwłocznie
zawiadomić właściwy organ.
Art. 70. 1. Właściciel, zarządca lub użytkownik obiektu budowlanego, na
którym spoczywają obowiązki w zakresie napraw, określone w przepisach
odrębnych lub umowach, są obowiązani w czasie lub bezpośrednio po
przeprowadzonej kontroli stanu technicznego obiektu budowlanego lub jego
części, usunąć stwierdzone uszkodzenia oraz uzupełnić braki, które mogłyby
spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia lub
środowiska, a w szczególności katastrofę budowlaną, pożar, wybuch, porażenie
prądem elektrycznym albo zatrucie gazem.
2. Obowiązek, o którym mowa w ust. 1, powinien być potwierdzony w protokole
z kontroli obiektu budowlanego. Osoba dokonująca kontroli jest obowiązana
bezzwłocznie przesłać kopię tego protokołu do właściwego organu.
Art. 71. 1. Przez zmianę sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego
części rozumie się w szczególności:
1) (uchylony);
2) podjęcie bądź zaniechanie w obiekcie budowlanym lub jego części
działalności zmieniającej warunki: bezpieczeństwa pożarowego, powodziowego,
pracy, zdrowotne, higieniczno-sanitarne, ochrony środowiska bądź wielkość
lub układ obciążeń.
2. Zmiana sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części wymaga
zgłoszenia właściwemu organowi. W zgłoszeniu należy określić dotychczasowy i
zamierzony sposób użytkowania obiektu budowlanego lub jego części. Do
zgłoszenia należy dołączyć:
1) opis i rysunek określający usytuowanie obiektu budowlanego w stosunku do
granic nieruchomości i innych obiektów budowlanych istniejących lub
budowanych na tej i sąsiednich nieruchomościach, z oznaczeniem części
obiektu budowlanego, w której zamierza się dokonać zmiany sposobu
użytkowania;
2) zwięzły opis techniczny, określający rodzaj i charakterystykę obiektu
budowlanego oraz jego konstrukcję, wraz z danymi techniczno-użytkowymi, w
tym wielkościami i rozkładem obciążeń, a w razie potrzeby, również danymi
technologicznymi;
3) oświadczenie, o którym mowa w art. 32 ust. 4 pkt 2;
4) zaświadczenie wójta, burmistrza albo prezydenta miasta o zgodności
zamierzonego sposobu użytkowania obiektu budowlanego z ustaleniami
obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo
ostateczną decyzję o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, w
przypadku braku obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania
przestrzennego;
5) w przypadku zmiany sposobu użytkowania, o której mowa w ust. 1 pkt 2 -
ekspertyzę techniczną, wykonaną przez osobę posiadającą uprawnienia
budowlane bez ograniczeń w odpowiedniej specjalności;
6) w zależności od potrzeb - pozwolenia, uzgodnienia lub opinie wymagane
odrębnymi przepisami.
3. W razie konieczności uzupełnienia zgłoszenia właściwy organ nakłada na
zgłaszającego, w drodze postanowienia, obowiązek uzupełnienia, w określonym
terminie, brakujących dokumentów, a w przypadku ich nieuzupełnienia, wnosi
sprzeciw w drodze decyzji.
4. Zgłoszenia, o którym mowa w ust. 2, należy dokonać przed dokonaniem
zmiany sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części. Zmiana
sposobu użytkowania może nastąpić, jeżeli w terminie 30 dni, od dnia
doręczenia zgłoszenia, właściwy organ, nie wniesie sprzeciwu w drodze
decyzji i nie później niż po upływie 2 lat od doręczenia zgłoszenia.
5. Właściwy organ wnosi sprzeciw, jeżeli zamierzona zmiana sposobu
użytkowania obiektu budowlanego lub jego części:
1) wymaga wykonania robót budowlanych, objętych obowiązkiem uzyskania
pozwolenia na budowę;
2) narusza ustalenia obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania
przestrzennego albo decyzji o warunkach budowy i zagospodarowania terenu, w
przypadku braku obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania
przestrzennego;
3) może spowodować niedopuszczalne:
a) zagrożenia bezpieczeństwa ludzi lub mienia,
b) pogorszenie stanu środowiska lub stanu zachowania zabytków,
c) pogorszenie warunków zdrowotno-sanitarnych,
d) wprowadzenie, utrwalenie bądź zwiększenie ograniczeń lub uciążliwości dla
terenów sąsiednich.
6. Jeżeli zamierzona zmiana sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego
części wymaga wykonania robót budowlanych:
1) objętych obowiązkiem uzyskania pozwolenia na budowę - rozstrzygnięcie w
sprawie zmiany sposobu użytkowania następuje w decyzji o pozwoleniu na
budowę;
2) objętych obowiązkiem zgłoszenia - do zgłoszenia, o którym mowa w ust. 2,
stosuje się odpowiednio przepisy art. 30 ust. 2-4.
7. Dokonanie zgłoszenia, o którym mowa w ust. 2, po zmianie sposobu
użytkowania obiektu budowlanego lub jego części nie wywołuje skutków
prawnych.
Art. 71a. 1. W razie zmiany sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego
części bez wymaganego zgłoszenia, właściwy organ, w drodze postanowienia:
1) wstrzymuje użytkowanie obiektu budowlanego lub jego części;
2) nakłada obowiązek przedstawienia w wyznaczonym terminie dokumentów, o
których mowa w art. 71 ust. 2.
2. Po upływie terminu lub na wniosek zobowiązanego, właściwy organ sprawdza
wykonanie obowiązku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, i - w przypadku
stwierdzenia jego wykonania - w drodze postanowienia ustala wysokość opłaty
legalizacyjnej. Na postanowienie przysługuje zażalenie.
3. Do opłaty legalizacyjnej stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące kar,
o których mowa w art. 59f ust. 1, z tym że stawka opłaty podlega
dziesięciokrotnemu podwyższeniu.
4. W przypadku niewykonania w terminie obowiązku, o którym mowa w ust. 1,
albo dalszego użytkowania obiektu budowlanego lub jego części, pomimo jego
wstrzymania, albo zmiany sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego
części, pomimo wniesienia sprzeciwu, o którym mowa w art. 71 ust. 3-5,
właściwy organ, w drodze decyzji, nakazuje przywrócenie poprzedniego sposobu
użytkowania obiektu budowlanego lub jego części.
Art. 72. 1. Minister właściwy do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej
i mieszkaniowej określi, w drodze rozporządzenia, warunki i tryb
postępowania w sprawach rozbiórek, o których mowa w art. 67.
2. Minister właściwy do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i
mieszkaniowej określi, w drodze rozporządzenia, sposób i warunki
przeprowadzania oraz tryb postępowania w sprawach rozbiórek obiektów
budowlanych, wykonywanych metodą wybuchową.
3. W rozporządzeniu, o którym mowa w ust. 1, należy określić czynności
właściwego organu prowadzącego postępowanie w sprawie rozbiórki oraz
obowiązki nakładane na właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego oraz
warunki ich wykonania, mając na uwadze, że obowiązki te powinny być
technicznie uzasadnione i nie powodować nadmiernego obciążenia właściciela
lub zarządcy.
Rozdział 7
Katastrofa budowlana
Art. 73. 1. Katastrofą budowlaną jest niezamierzone, gwałtowne zniszczenie
obiektu budowlanego lub jego części, a także konstrukcyjnych elementów
rusztowań, elementów urządzeń formujących, ścianek szczelnych i obudowy
wykopów.
2. Nie jest katastrofą budowlaną:
1) uszkodzenie elementu wbudowanego w obiekt budowlany, nadającego się do
naprawy lub wymiany;
2) uszkodzenie lub zniszczenie urządzeń budowlanych związanych z budynkami;
3) awaria instalacji.
Art. 74. Postępowanie wyjaśniające w sprawie przyczyn katastrofy budowlanej
prowadzi właściwy organ nadzoru budowlanego.
Art. 75. 1. W razie katastrofy budowlanej w budowanym, rozbieranym lub
użytkowanym obiekcie budowlanym, kierownik budowy (robót), właściciel,
zarządca lub użytkownik jest obowiązany:
1) zorganizować doraźną pomoc poszkodowanym i przeciwdziałać rozszerzaniu
się skutków katastrofy;
2) zabezpieczyć miejsce katastrofy przed zmianami uniemożliwiającymi
prowadzenie postępowania, o którym mowa w art. 74;
3) niezwłocznie zawiadomić o katastrofie:
a) właściwy organ,
b) właściwego miejscowo prokuratora i Policję,
c) inwestora, inspektora nadzoru inwestorskiego i projektanta obiektu
budowlanego, jeżeli katastrofa nastąpiła w trakcie budowy,
d) inne organy lub jednostki organizacyjne zainteresowane przyczynami lub
skutkami katastrofy z mocy szczególnych przepisów.
2. Przepisu ust. 1 pkt 2 nie stosuje się do czynności mających na celu
ratowanie życia lub zabezpieczenie przed rozszerzaniem się skutków
katastrofy. W tych przypadkach należy szczegółowo opisać stan po katastrofie
oraz zmiany w nim wprowadzone, z oznaczeniem miejsc ich wprowadzenia na
szkicach i, w miarę możliwości, na fotografiach.
Art. 76. 1. Organ, o którym mowa w art. 74, po otrzymaniu zawiadomienia o
katastrofie budowlanej jest obowiązany:
1) niezwłocznie powołać komisję w celu ustalenia przyczyn i okoliczności
katastrofy oraz zakresu czynności niezbędnych do likwidacji zagrożenia
bezpieczeństwa ludzi lub mienia;
2) niezwłocznie zawiadomić o katastrofie budowlanej właściwy organ nadzoru
budowlanego wyższego stopnia oraz Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego.
2. W skład komisji, o której mowa w ust. 1 pkt 1, wchodzą: przedstawiciel
właściwego organu jako przewodniczący, przedstawiciele innych
zainteresowanych lub właściwych rzeczowo organów administracji rządowej,
przedstawiciele samorządu terytorialnego, a także, w miarę potrzeby,
rzeczoznawcy lub inne osoby posiadające wymagane kwalifikacje zawodowe.
3. Do udziału w czynnościach komisji mogą być wezwani:
1) inwestor, właściciel lub zarządca oraz użytkownik obiektu budowlanego;
2) projektant, przedstawiciel wykonawcy i producenta wyrobów budowlanych;
3) osoby odpowiedzialne za nadzór nad wykonywanymi robotami budowlanymi.
Art. 77. Organy, o których mowa w art. 76 ust. 1 pkt 2, mogą przejąć
prowadzenie postępowania wyjaśniającego przyczyny i okoliczności powstania
katastrofy budowlanej.
Art. 78. 1. Po zakończeniu prac komisji właściwy organ niezwłocznie wydaje
decyzję określającą zakres i termin wykonania niezbędnych robót w celu
uporządkowania terenu katastrofy i zabezpieczenia obiektu budowlanego do
czasu wykonania robót doprowadzających obiekt do stanu właściwego.
2. Organ, o którym mowa w ust. 1, może zlecić na koszt inwestora,
właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego sporządzenie ekspertyzy, jeżeli
jest to niezbędne do wydania decyzji lub do ustalenia przyczyn katastrofy.
Art. 79. Inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego po
zakończeniu postępowania, o którym mowa w art. 78, jest obowiązany podjąć
niezwłocznie działania niezbędne do usunięcia skutków katastrofy budowlanej.
Rozdział 8
Organy administracji architektoniczno-budowlanej i nadzoru budowlanego
Art. 80. 1. Zadania administracji architektoniczno-budowlanej wykonują, z
zastrzeżeniem ust. 3(2) i 4, następujące organy:
1) starosta;
2) wojewoda;
3) Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego.
2. Zadania nadzoru budowlanego wykonują, z zastrzeżeniem ust. 3(3) i 4,
następujące organy:
1) powiatowy inspektor nadzoru budowlanego;
2) wojewoda przy pomocy wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego jako
kierownika wojewódzkiego nadzoru budowlanego, wchodzącego w skład zespolonej
administracji wojewódzkiej;
3) Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego.
3. (uchylony).
4. Administrację architektoniczno-budowlaną i nadzór budowlany w dziedzinie
górnictwa sprawują organy określone w odrębnych przepisach.
Art. 81. 1. Do podstawowych obowiązków organów administracji
architektoniczno-budowlanej i nadzoru budowlanego należy:
1) nadzór i kontrola nad przestrzeganiem przepisów prawa budowlanego, a w
szczególności:
a) zgodności zagospodarowania terenu z miejscowymi planami zagospodarowania
przestrzennego oraz wymaganiami ochrony środowiska,
b) warunków bezpieczeństwa ludzi i mienia w rozwiązaniach przyjętych w
projektach budowlanych, przy wykonywaniu robót budowlanych oraz utrzymywaniu
obiektów budowlanych,
c) zgodności rozwiązań architektoniczno-budowlanych z przepisami
techniczno-budowlanymi oraz zasadami wiedzy technicznej,
d) właściwego wykonywania samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie,
e) stosowania wyrobów budowlanych;
2) wydawanie decyzji administracyjnych w sprawach określonych ustawą;
3) (uchylony).
2. Przepisu ust. 1 pkt 1 lit. b, c i e nie stosuje się do budownictwa
doświadczalnego, wykonywanego na zamkniętych terenach badawczych.
3. Organy administracji architektoniczno-budowlanej i nadzoru budowlanego
kontrolują posiadanie przez osoby wykonujące samodzielne funkcje techniczne
w budownictwie uprawnień do pełnienia tych funkcji.
4. Organy administracji architektoniczno-budowlanej i nadzoru budowlanego
przy wykonywaniu obowiązków określonych przepisami prawa budowlanego mogą
dokonywać czynności kontrolnych. Protokolarne ustalenia dokonane w toku tych
czynności stanowią podstawę do wydania decyzji oraz podejmowania innych
środków przewidzianych w przepisach prawa budowlanego.
Art. 81a. 1. Organy nadzoru budowlanego lub osoby działające z ich
upoważnienia mają prawo wstępu:
1) do obiektu budowlanego;
2) na teren:
a) budowy,
b) zakładu pracy,
c) (uchylona).
2. Czynności kontrolne, związane z wykonywaniem uprawnień organów nadzoru
budowlanego, przeprowadza się w obecności inwestora, kierownika budowy lub
robót, kierownika zakładu pracy lub wyznaczonego pracownika, bądź osób przez
nich upoważnionych albo w obecności właściciela lub zarządcy obiektu, a w
lokalu mieszkalnym - w obecności pełnoletniego domownika i przedstawiciela
administracji lub zarządcy budynku.
3. W razie nieobecności osób, o których mowa w ust. 2, w uzasadnionych
przypadkach, czynności kontrolne mogą być dokonywane w obecności
przywołanego pełnoletniego świadka.
4. Czynności kontrolne dotyczące obiektów budowlanych, które są w zarządzie
państw obcych albo są użytkowane przez przedstawicieli dyplomatycznych i
konsularnych tych państw lub przez inne osoby zrównane z nimi na podstawie
ustaw, umów lub powszechnie ustalonych zwyczajów międzynarodowych, mogą być
wykonywane za zgodą tych przedstawicieli lub osób.
Art. 81b. (uchylony).
Art. 81c. 1. Organy administracji architektoniczno-budowlanej i nadzoru
budowlanego przy wykonywaniu zadań określonych przepisami prawa budowlanego
mogą żądać od uczestników procesu budowlanego, właściciela lub zarządcy
obiektu budowlanego, informacji lub udostępnienia dokumentów:
1) związanych z prowadzeniem robót, przekazywaniem obiektu budowlanego do
użytkowania, utrzymaniem i użytkowaniem obiektu budowlanego;
2) świadczących o dopuszczeniu wyrobu budowlanego do obrotu albo
jednostkowego zastosowania w obiekcie budowlanym.
2. Organy administracji architektoniczno-budowlanej i nadzoru budowlanego, w
razie powstania uzasadnionych wątpliwości co do jakości wyrobów budowlanych
lub robót budowlanych, a także stanu technicznego obiektu budowlanego, mogą
nałożyć, w drodze postanowienia, na osoby, o których mowa w ust. 1,
obowiązek dostarczenia w określonym terminie odpowiednich ocen technicznych
lub ekspertyz. Koszty ocen i ekspertyz ponosi osoba zobowiązana do ich
dostarczenia.
3. Na postanowienie, o którym mowa w ust. 2, przysługuje zażalenie.
4. W razie niedostarczenia w wyznaczonym terminie żądanych ocen lub
ekspertyz albo w razie dostarczenia ocen lub ekspertyz, które
niedostatecznie wyjaśniają sprawę będącą ich przedmiotem, organ
administracji architektoniczno-budowlanej lub nadzoru budowlanego może
zlecić wykonanie tych ocen lub ekspertyz albo wykonanie dodatkowych ocen lub
ekspertyz na koszt osoby zobowiązanej do ich dostarczenia.
Art. 82. 1. Do właściwości organów administracji architektoniczno-budowlanej
należą sprawy określone w ustawie i niezastrzeżone do właściwości innych
organów.
2. Organem administracji architektoniczno-budowlanej pierwszej instancji, z
zastrzeżeniem ust. 3 i 4, jest starosta.
3. Wojewoda jest organem administracji architektoniczno-budowlanej wyższego
stopnia w stosunku do starosty oraz organem pierwszej instancji w sprawach
obiektów i robót budowlanych:
1) usytuowanych na terenie pasa technicznego, portów i przystani morskich,
morskich wód wewnętrznych, morza terytorialnego i wyłącznej strefy
ekonomicznej, a także na innych terenach przeznaczonych do utrzymania ruchu
i transportu morskiego;
2) hydrotechnicznych piętrzących, upustowych, regulacyjnych, melioracji
podstawowych oraz kanałów i innych obiektów służących kształtowaniu zasobów
wodnych i korzystaniu z nich, wraz z obiektami towarzyszącymi;
3) dróg publicznych krajowych i wojewódzkich wraz z obiektami i urządzeniami
służącymi do utrzymania tych dróg i transportu drogowego oraz sytuowanymi w
granicach pasa drogowego sieciami uzbrojenia terenu - niezwiązanymi z
użytkowaniem drogi, a w odniesieniu do dróg ekspresowych i autostrad - wraz
z obiektami i urządzeniami obsługi podróżnych, pojazdów i przesyłek;
3a) usytuowanych na obszarze kolejowym;
4) lotnisk cywilnych wraz z obiektami i urządzeniami towarzyszącymi;
5) usytuowanych na terenach zamkniętych,
6) (uchylony).
4. Rada Ministrów może określić, w drodze rozporządzenia, także inne niż
wymienione w ust. 3 obiekty i roboty budowlane, w sprawach których organem
pierwszej instancji jest wojewoda.
Art. 82a. Starosta nie może powierzyć gminom, w drodze porozumienia, sprawy
z zakresu swojej właściwości jako organu administracji
architektoniczno-budowlanej. Przepisu art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 5 czerwca
1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1592, z
późn. zm.6)) nie stosuje się.
Art. 82b. 1. Organy administracji architektoniczno-budowlanej:
1) prowadzą rejestr wniosków o pozwolenie na budowę i rejestr decyzji o
pozwoleniu na budowę;
2) przekazują bezzwłocznie organom nadzoru budowlanego:
a) kopie ostatecznych decyzji o pozwoleniu na budowę wraz z zatwierdzonym
projektem budowlanym,
b) kopie ostatecznych odrębnych decyzji o zatwierdzeniu projektu budowlanego
wraz z tym projektem,
c) kopie innych decyzji, postanowień i zgłoszeń wynikających z przepisów
prawa budowlanego;
3) uczestniczą, na wezwanie organów nadzoru budowlanego, w czynnościach
inspekcyjnych i kontrolnych oraz udostępniają wszelkie dokumenty i
informacje związane z tymi czynnościami.
2. Uwierzytelnione kopie rejestrów, o których mowa w ust. 1 pkt 1, z
wyjątkiem rejestrów dotyczących terenów zamkniętych, przekazuje się do
organu wyższego stopnia do każdego piątego dnia miesiąca lub, jeżeli dzień
ten jest dniem wolnym od pracy, pierwszego dnia roboczego po tym terminie.
3. W przypadku nieprzekazania uwierzytelnionych kopii rejestrów w terminie,
o którym mowa w ust. 2, organ wyższego stopnia dokonuje kontroli rejestrów
we właściwym organie administracji architektoniczno-budowlanej.
4. Minister właściwy do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i
mieszkaniowej określi, w drodze rozporządzenia, wzór rejestrów wniosków o
pozwolenie na budowę i decyzji o pozwoleniu na budowę.
5. Rejestry, o których mowa w ust. 1 pkt 1, powinny zawierać w szczególności
dane:
1) identyfikacyjne organu sporządzającego rejestr;
2) pochodzące ze składanych wniosków i wydawanych decyzji, w tym dane
osobowe inwestora.
Art. 83. 1. Do właściwości powiatowego inspektora nadzoru budowlanego jako
organu pierwszej instancji należą zadania i kompetencje, o których mowa w
art. 40 ust. 2, art. 41 ust. 4, art. 44 ust. 1, art. 48-51, art. 54, art.
55, art. 57 ust. 4, 7 i 8, art. 59, art. 59a, art. 59c ust. 1, art. 59d ust.
1, art. 59g ust. 1, art. 62 ust. 3, art. 65, art. 66, art. 67 ust. 1 i 3,
art. 68, art. 69, art. 70 ust. 2, art. 71a, art. 74, art. 75 ust. 1 pkt 3
lit. a, art. 76, art. 78 oraz art. 97 ust. 1.
2. Organem wyższego stopnia w stosunku do powiatowego inspektora nadzoru
budowlanego jest wojewódzki inspektor nadzoru budowlanego.
3. Do właściwości wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego jako organu
pierwszej instancji należą zadania i kompetencje określone w ust. 1, w
sprawach, o których mowa w art. 82 ust. 3 i 4.
Art. 83a. (uchylony).
Art. 84. 1. Do zadań organów nadzoru budowlanego należy:
1) kontrola przestrzegania i stosowania przepisów prawa budowlanego;
2) kontrola działania organów administracji architektoniczno-budowlanej;
3) badanie przyczyn powstawania katastrof budowlanych;
4) współdziałanie z organami kontroli państwowej.
2. Organy nadzoru budowlanego są obowiązane do:
1) bezzwłocznego przesyłania organom administracji
architektoniczno-budowlanej kopii decyzji i postanowień wynikających z
przepisów prawa budowlanego;
2) prowadzenia ewidencji decyzji, postanowień i zgłoszeń, o których mowa w
art. 82b ust. 1 pkt 2;
3) prowadzenia ewidencji rozpoczynanych i oddawanych do użytkowania obiektów
budowlanych.
3. Prezes Rady Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, wymagane
kwalifikacje i zasady wynagradzania członków korpusu służby cywilnej
zatrudnionych w Głównym Urzędzie Nadzoru Budowlanego oraz wojewódzkich i
powiatowych inspektoratach nadzoru budowlanego.
4. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, wymagane kwalifikacje i
zasady wynagradzania pozostałych pracowników Głównego Urzędu Nadzoru
Budowlanego oraz wojewódzkich i powiatowych inspektoratów nadzoru
budowlanego.
5. Minister właściwy do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i
mieszkaniowej określi, w drodze rozporządzenia, wzór i sposób prowadzenia
ewidencji rozpoczynanych i oddawanych do użytkowania obiektów budowlanych.
6. Ewidencja rozpoczynanych i oddawanych do użytkowania obiektów budowlanych
powinna zawierać w szczególności: określenie organu prowadzącego ewidencję,
dane osobowe lub nazwę inwestora oraz inne niezbędne dane pochodzące ze
składanych zawiadomień i decyzji.
Art. 84a. 1. Kontrola przestrzegania i stosowania przepisów prawa
budowlanego obejmuje:
1) kontrolę zgodności wykonywania robót budowlanych z przepisami prawa
budowlanego, projektem budowlanym i warunkami określonymi w decyzji o
pozwoleniu na budowę;
2) sprawdzanie posiadania przez osoby pełniące samodzielne funkcje
techniczne w budownictwie właściwych uprawnień do pełnienia tych funkcji;
3) sprawdzanie dopuszczenia do stosowania w budownictwie wyrobów
budowlanych.
2. Organy nadzoru budowlanego, kontrolując stosowanie przepisów prawa
budowlanego:
1) badają prawidłowość postępowania administracyjnego przed organami
administracji architektoniczno-budowlanej oraz wydawanych w jego toku
decyzji i postanowień;
2) sprawdzają wykonywanie obowiązków wynikających z decyzji i postanowień
wydanych na podstawie przepisów prawa budowlanego.
Art. 84b. 1. Kontrolę działalności organów administracji
architektoniczno-budowlanej wykonują Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego
oraz wojewódzki inspektor nadzoru budowlanego, który wykonuje tę kontrolę w
stosunku do starosty.
2. Organy nadzoru budowlanego, w wyniku kontroli działania organów
administracji architektoniczno-budowlanej, mogą kierować do właściwych
organów zalecenia pokontrolne, z wyznaczeniem terminu ich wykonania. O
wykonaniu zaleceń oraz o innych działaniach podjętych w związku z
ujawnionymi nieprawidłowościami organy te zawiadamiają niezwłocznie właściwe
organy nadzoru budowlanego.
3. W przypadku ustalenia przez organy nadzoru budowlanego, że zachodzą
okoliczności uzasadniające wznowienie postępowania albo stwierdzenie
nieważności decyzji wydanej przez organ administracji
architektoniczno-budowlanej, właściwy organ administracji
architektoniczno-budowlanej wznawia lub wszczyna z urzędu postępowanie.
4. Minister właściwy do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i
mieszkaniowej określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy tryb
przeprowadzania kontroli działania organów administracji
architektoniczno-budowlanej oraz wzory protokołów kontrolnych i sposób ich
sporządzania.
Art. 85. Współdziałanie organów nadzoru budowlanego z organami administracji
architektoniczno-budowlanej i organami kontroli państwowej obejmuje w
szczególności:
1) uzgadnianie w miarę potrzeb planów kontroli i prowadzenie wspólnych
działań kontrolnych;
2) przekazywanie i wymianę informacji o wynikach kontroli.
Art. 86. 1. Powiatowy inspektor nadzoru budowlanego jest powoływany przez
starostę spośród co najmniej trzechkandydatów wskazanych przez wojewódzkiego
inspektora nadzoru budowlanego. Jeżeli starosta nie powoła powiatowego
inspektora nadzoru budowlanego w terminie 30 dni od dnia przedstawienia
kandydatów, wojewódzki inspektor nadzoru budowlanego wskazuje spośród nich
kandydata, którego starosta powołuje na stanowisko powiatowego inspektora
nadzoru budowlanego.
2. Starosta odwołuje powiatowego inspektora nadzoru budowlanego:
1) w uzgodnieniu z wojewódzkim inspektorem nadzoru budowlanego albo
2) na wniosek wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego.
3. Powiatowy inspektor nadzoru budowlanego wykonuje swoje zadania przy
pomocy powiatowego inspektoratu nadzoru budowlanego.
3a. W uzasadnionych przypadkach zakres działania powiatowego inspektora
nadzoru budowlanego może obejmować więcej niż jeden powiat.
3b. Wojewoda, na wniosek właściwych starostów, może rozszerzyć zakres
działania powiatowego inspektora nadzoru budowlanego na więcej niż jeden
powiat.
4. Organizację wewnętrzną i szczegółowy zakres zadań powiatowego
inspektoratu nadzoru budowlanego określa powiatowy inspektor nadzoru
budowlanego w regulaminie organizacyjnym.
Art. 87. 1. Wojewódzki inspektor nadzoru budowlanego jest powoływany przez
wojewodę spośród co najmniej trzech kandydatów wskazanych przez Głównego
Inspektora Nadzoru Budowlanego. Jeżeli wojewoda nie powoła wojewódzkiego
inspektora nadzoru budowlanego w terminie 30 dni od dnia przedstawienia
kandydatów, Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego wskazuje spośród nich
kandydata, którego wojewoda powołuje na stanowisko wojewódzkiego inspektora
nadzoru budowlanego.
2. Wojewoda odwołuje wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego:
1) w uzgodnieniu z Głównym Inspektorem Nadzoru Budowlanego albo
2) na wniosek Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego.
3. Wojewódzki inspektor nadzoru budowlanego wykonuje swoje zadania przy
pomocy wojewódzkiego inspektoratu nadzoru budowlanego.
4. Organizację wojewódzkiego inspektoratu nadzoru budowlanego określa
regulamin ustalony przez wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego i
zatwierdzony przez wojewodę.
Art. 88. 1. Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego jest centralnym organem
administracji rządowej w sprawach administracji architektoniczno-budowlanej
i nadzoru budowlanego.
2. Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego jest organem właściwym w sprawach
indywidualnych, rozstrzyganych w drodze postępowania administracyjnego, w
zakresie wynikającym z przepisów prawa budowlanego.
3. Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego wyłoniony w drodze konkursu jest
powoływany przez Prezesa Rady Ministrów na wniosek ministra właściwego do
spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej. Prezes Rady
Ministrów odwołuje Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego.
4. Kadencja Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego trwa 5 lat.
5. Po upływie kadencji Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego pełni obowiązki
do czasu objęcia stanowiska przez nowego Głównego Inspektora Nadzoru
Budowlanego.
6. (uchylony).
7. Kadencja Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego wygasa w razie jego
odwołania lub śmierci.
8. (uchylony).
9. Zastępcy Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego są powoływani i
odwoływani przez ministra właściwego do spraw budownictwa, gospodarki
przestrzennej i mieszkaniowej na wniosek Głównego Inspektora Nadzoru
Budowlanego.
Art. 88a. 1. Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego wykonuje zadania określone
przepisami prawa budowlanego, a w szczególności:
1) pełni funkcję organu wyższego stopnia w rozumieniu Kodeksu postępowania
administracyjnego w stosunku do:
a) wojewodów i wojewódzkich inspektorów nadzoru budowlanego oraz sprawuje
nadzór nad ich działalnością,
b) (uchylona);
2) kontroluje działanie organów administracji architektoniczno-budowlanej i
nadzoru budowlanego;
3) prowadzi centralne rejestry:
a) osób posiadających uprawnienia budowlane,
b) rzeczoznawców budowlanych,
c) ukaranych z tytułu odpowiedzialności zawodowej.
2. W rejestrach, o których mowa w ust. 1 pkt 3, zamieszcza się w
szczególności: imiona i nazwisko, adres, numer PESEL - w stosunku do osób
posiadających obywatelstwo polskie, albo numer paszportu lub innego
dokumentu potwierdzającego tożsamość - w stosunku do osób nieposiadających
obywatelstwa polskiego, a także informację o wykształceniu i tytułach
naukowych.
3. Minister właściwy do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i
mieszkaniowej określa, w drodze rozporządzenia, wzory i sposób prowadzenia
rejestrów, o których mowa w ust. 1 pkt 3, a w szczególności:
1) wymogi, jakim powinny odpowiadać rejestry;
2) dokumenty dołączane do wniosku o wpis do rejestrów, stanowiące podstawę
dokonania wpisu.
Art. 88b. 1. Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego wykonuje swoje zadania
przy pomocy Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego.
2. Organizację Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego określa statut nadany, w
drodze rozporządzenia, przez Prezesa Rady Ministrów.
3. Organizację wewnętrzną i szczegółowy zakres zadań Głównego Urzędu Nadzoru
Budowlanego określa Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego w regulaminie
organizacyjnym.
Art. 89. (uchylony).
Art. 89a. Do właściwości organów administracji architektoniczno-budowlanej i
nadzoru budowlanego w dziedzinie górnictwa należą sprawy i związane z nimi
środki działania określone w ustawie, dotyczące obiektów i robót budowlanych
zakładów górniczych.
Art. 89b. Wojewoda w sprawach, o których mowa w art. 82 ust. 3 pkt 1 i 5,
oraz właściwe organy administracji architektoniczno-budowlanej w dziedzinie
górnictwa przy wydawaniu pozwolenia na budowę są obowiązani do sprawdzenia
posiadania przez inwestora postanowienia o uzgodnieniu, o którym mowa w art.
33 ust. 2 pkt 4.
Art. 89c. 1. W przypadkach bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia ludzi
związanych z budową, utrzymaniem lub rozbiórką obiektów budowlanych
starosta, wójt, burmistrz i prezydent miasta mogą wydać właściwemu
powiatowemu inspektorowi nadzoru budowlanego polecenie podjęcia działań
zmierzających do usunięcia tego zagrożenia.
2. Starosta, wójt, burmistrz i prezydent miasta ponoszą wyłączną
odpowiedzialność za treść polecenia, o którym mowa w ust. 1.
3. Polecenie przekazane ustnie wymaga potwierdzenia na piśmie.
4. Polecenie podlega niezwłocznemu wykonaniu. Powiatowy inspektor nadzoru
budowlanego natychmiast przedkłada sprawę wojewódzkiemu inspektorowi nadzoru
budowlanego, jeżeli nie jest w stanie wykonać polecenia albo jeżeli
polecenie narusza prawo.
5. Polecenie naruszające prawo jest nieważne. O nieważności polecenia
rozstrzyga wojewoda.
Rozdział 9
Przepisy karne
Art. 90. Kto, w przypadkach określonych w art. 48, art. 49b, art. 50 ust. 1
pkt 1 lub art. 50 ust. 1 pkt 2, wykonuje roboty budowlane,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
Art. 91. 1. Kto:
1) udaremnia określone ustawą czynności właściwych organów,
2) wykonuje samodzielną funkcję techniczną w budownictwie, nie posiadając
odpowiednich uprawnień budowlanych lub prawa wykonywania samodzielnej
funkcji technicznej w budownictwie,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
roku.
2. (uchylony).
Art. 92. 1. Kto:
1) w razie katastrofy budowlanej nie dopełnia obowiązków określonych w art.
75 lub art. 79,
2) nie spełnia, określonego w art. 70 ust. 1, obowiązku usunięcia
stwierdzonych uszkodzeń lub uzupełnienia braków, mogących spowodować
niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia bądź zagrożenie środowiska,
3) utrudnia, określone ustawą, czynności właściwych organów,
podlega karze aresztu albo karze ograniczenia wolności, albo karze grzywny.
2. Tej samej karze podlega kto, pomimo zastosowania środków egzekucji
administracyjnej:
1) nie stosuje się do wydanych, na podstawie ustawy, decyzji właściwych
organów;
2) nie spełnia, określonego w art. 61, obowiązku utrzymania obiektu
budowlanego w należytym stanie technicznym lub użytkuje obiekt w sposób
niezgodny z przepisami.
Art. 93. Kto:
1) przy projektowaniu lub wykonywaniu robót budowlanych w sposób rażący nie
przestrzega przepisów art. 5,
1a) przy wykonywaniu robót budowlanych stosuje wyroby, naruszając przepis
art. 10,
2) (uchylony),
3) dokonuje rozbiórki obiektu budowlanego lub jego części, naruszając
przepisy art. 28 lub art. 31 ust. 2,
4) przystępuje do budowy lub prowadzi roboty budowlane bez dopełnienia
wymagań określonych w art. 41 ust. 4, art. 42, art. 44, art. 45,
5) dostarcza lub umożliwia dostarczenie energii, wody, ciepła lub gazu,
naruszając przepis art. 41 ust. 5,
6) wykonuje roboty budowlane w sposób odbiegający od ustaleń i warunków
określonych w przepisach, pozwoleniu na budowę lub rozbiórkę bądź w
zgłoszeniu budowy lub rozbiórki, bądź istotnie odbiegający od zatwierdzonego
projektu,
7) (uchylony),
8) nie spełnia obowiązku, o którym mowa w art. 62 ust. 1,
9) nie spełnia, określonych w art. 63 lub art. 64 ust. 1 i 3, obowiązków
przechowywania dokumentów, związanych z obiektem budowlanym lub prowadzenia
książki obiektu budowlanego,
9a) nie spełnia obowiązku przesłania protokołu, o którym mowa w art. 70 ust.
2,
9b) zmienia sposób użytkowania obiektu budowlanego lub jego części bez
wymaganego zgłoszenia, o którym mowa w art. 71 ust. 2, albo pomimo
wniesienia sprzeciwu, o którym mowa w art. 71 ust. 3-5,
10) nie udziela informacji lub nie udostępnia dokumentów, o których mowa w
art. 81c ust. 1, żądanych przez właściwy organ, związanych z prowadzeniem
robót budowlanych, przekazaniem obiektu budowlanego do użytkowania lub jego
utrzymaniem,
podlega karze grzywny.
Art. 94. Orzekanie w sprawach o czyny, określone w art. 92 i art. 93,
następuje na podstawie przepisów Kodeksu postępowania w sprawach o
wykroczenia.
Rozdział 10
Odpowiedzialność zawodowa w budownictwie
Art. 95. Odpowiedzialności zawodowej w budownictwie podlegają osoby
wykonujące samodzielne funkcje techniczne w budownictwie, które:
1) dopuściły się występków lub wykroczeń, określonych ustawą;
2) zostały ukarane w związku z wykonywaniem samodzielnych funkcji
technicznych w budownictwie;
3) wskutek rażących błędów lub zaniedbań, spowodowały zagrożenie życia lub
zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia lub środowiska albo znaczne szkody
materialne;
4) nie spełniają lub spełniają niedbale swoje obowiązki;
5) uchylają się od podjęcia nadzoru autorskiego lub wykonują niedbale
obowiązki wynikające z pełnienia tego nadzoru.
Art. 96. 1. Popełnienie czynów powodujących odpowiedzialność zawodową w
budownictwie jest zagrożone następującymi karami:
1) upomnieniem;
2) upomnieniem z jednoczesnym nałożeniem obowiązku złożenia, w wyznaczonym
terminie, egzaminu, o którym mowa w art. 12 ust. 3;
3) zakazem wykonywania samodzielnej funkcji technicznej w budownictwie, na
okres od roku do 5 lat, połączonym z obowiązkiem złożenia, w wyznaczonym
terminie, egzaminu, o którym mowa w art. 12 ust. 3.
2. Przy nakładaniu kary należy uwzględnić dotychczasową karalność z tytułu
odpowiedzialności zawodowej w budownictwie.
3. O zakazie wykonywania samodzielnej funkcji technicznej w budownictwie
orzeka się w przypadku znacznego społecznego niebezpieczeństwa czynu.
4. Zakaz wykonywania samodzielnej funkcji technicznej w budownictwie może
być orzeczony również w stosunku do osoby, która:
1) pomimo dwukrotnego upomnienia ponownie dopuściła się czynu, powodującego
odpowiedzialność zawodową;
2) uchyla się od złożenia nakazanego egzaminu.
5. Zakaz wykonywania samodzielnej funkcji technicznej w budownictwie określa
się w latach i miesiącach. Kara biegnie od dnia, w którym decyzja o ukaraniu
stała się ostateczna.
6. Osobie ukaranej z jednoczesnym nałożeniem obowiązku złożenia egzaminu,
która w wyznaczonym terminie egzaminu nie zdała, wyznacza się termin
dodatkowy, nie krótszy niż 3 miesiące i nie dłuższy niż 6 miesięcy. W
przypadku nieuzyskania oceny pozytywnej w terminie dodatkowym, stwierdza się
utratę uprawnień do pełnienia samodzielnej funkcji technicznej w
budownictwie.
Art. 97. 1. Postępowanie w sprawie odpowiedzialności zawodowej w
budownictwie wszczyna się na wniosek organu nadzoru budowlanego, właściwego
dla miejsca popełnienia czynu lub stwierdzającego popełnienie czynu, złożony
po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego.
2. Wniosek, o którym mowa w ust. 1, powinien zawierać określenie zarzucanego
czynu, uzasadnienie faktyczne i prawne oraz wskazanie dowodów.
3. Wniosek, o którym mowa w ust. 1, może złożyć w zakresie swojej
właściwości organ samorządu zawodowego.
Art. 98. 1. W sprawach odpowiedzialności zawodowej w budownictwie orzekają
organy samorządu zawodowego.
2. Właściwość organów samorządu zawodowego w sprawach odpowiedzialności
zawodowej w budownictwie regulują odrębne przepisy.
Art. 99. 1. Ostateczną decyzję o ukaraniu, w trybie odpowiedzialności
zawodowej w budownictwie, przesyła się do wiadomości:
1) jednostce organizacyjnej zatrudniającej osobę ukaraną;
2) właściwemu stowarzyszeniu;
3) organowi, który wydał ukaranemu uprawnienia do pełnienia samodzielnej
funkcji technicznej w budownictwie;
4) Głównemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego.
2. Decyzja, o której mowa w ust. 1, podlega wpisowi do centralnego rejestru
ukaranych.
Art. 100. Nie można wszcząć postępowania z tytułu odpowiedzialności
zawodowej w budownictwie po upływie 6 miesięcy od dnia powzięcia przez
organy nadzoru budowlanego wiadomości o popełnieniu czynu, powodującego tę
odpowiedzialność i nie później niż po upływie 3 lat od dnia zakończenia
robót budowlanych albo zawiadomienia o zakończeniu budowy lub wydania
decyzji o pozwoleniu na użytkowanie obiektu budowlanego.
Art. 101. 1. Organ, który orzekał w I instancji o odpowiedzialności
zawodowej w budownictwie, na wniosek ukaranego, orzeka o zatarciu kary,
jeżeli ukarany:
1) wykonywał samodzielną funkcję techniczną w budownictwie przez okres:
a) 2 lat - w przypadku kary określonej w art. 96 ust. 1 pkt 1,
b) 3 lat - od złożenia egzaminu - w przypadku kary określonej w art. 96 ust.
1 pkt 2,
c) 5 lat - po przywróceniu prawa wykonywania samodzielnej funkcji
technicznej w budownictwie - w przypadku kary określonej w art. 96 ust. 1
pkt 3;
2) w okresach, o których mowa w pkt 1, nie był ponownie ukarany jedną z kar
określonych w art. 96 ust. 1.
2. Informację o zatarciu kary organ, o którym mowa w ust. 1, przesyła do
wiadomości zainteresowanemu oraz jednostkom organizacyjnym, stowarzyszeniom
i organom, o których mowa w art. 99 ust. 1.
3. Zatarcie kary podlega odnotowaniu w centralnym rejestrze ukaranych.
Art. 102. (uchylony).
Rozdział 11
Przepisy przejściowe i końcowe
Art. 103. 1. Do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy, a
niezakończonych decyzją ostateczną, stosuje się przepisy ustawy, z
zastrzeżeniem ust. 2.
2. Przepisu art. 48 nie stosuje się do obiektów, których budowa została
zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy lub w stosunku do których
przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne. Do takich
obiektów stosuje się przepisy dotychczasowe.
3. Właściwość organów do załatwiania spraw, o których mowa w ust. 1, określa
się na podstawie przepisów ustawy.
Art. 104. Osoby, które, przed dniem wejścia w życie ustawy, uzyskały
uprawnienia budowlane lub stwierdzenie posiadania przygotowania zawodowego
do pełnienia samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie, zachowują
uprawnienia do pełnienia tych funkcji w dotychczasowym zakresie.
Art. 105. 1. Decyzje o dopuszczeniu do powszechnego stosowania w
budownictwie nowych materiałów budowlanych, wydane przed dniem wejścia w
życie ustawy, pozostają w mocy w dotychczasowym zakresie.
2. Do dnia 30 czerwca 1996 r. za dopuszczone do obrotu i stosowania w
budownictwie uznaje się, oprócz wyrobów, na które wydano certyfikat
zgodności, zgodnie z art. 10 ust. 2 pkt 2 lit. a), także wyroby, na które
wydano certyfikat zgodności lub deklarację zgodności z normą branżową.
Art. 106. W ustawie z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej
(Dz. U. Nr 81, poz. 351 i z 1994 r. Nr 27, poz. 96) w art. 6 w ust. 2 dodaje
się zdanie drugie w brzmieniu: "Minister Spraw Wewnętrznych określi, w
drodze rozporządzenia, zakres, tryb i zasady uzgadniania projektu
budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej."
Art. 107. 1. Traci moc ustawa z dnia 24 października 1974 r. - Prawo
budowlane (Dz. U. Nr 38, poz. 229, z 1981 r. Nr 12, poz. 57, z 1983 r. Nr
44, poz. 200 i 201, z 1984 r. Nr 35, poz. 185 i 186, z 1987 r. Nr 21, poz.
124, z 1988 r. Nr 41, poz. 324 oraz z 1990 r. Nr 34, poz. 198), z
zastrzeżeniem art. 103 ust. 2.
2. Do czasu wydania przepisów wykonawczych, przewidzianych w ustawie, nie
dłużej jednak niż przez okres 3 miesięcy od dnia jej wejścia w życie,
zachowują moc przepisy dotychczasowe, jeżeli nie są z nią sprzeczne.
Art. 108. Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 1995 r.
1) Niniejsza ustawa dokonuje w zakresie swojej regulacji
transpozycji dyrektywy Rady 92/57/EWG z dnia 24 czerwca 1992 r. w sprawie
wdrożenia minimalnych wymagań bezpieczeństwa i ochrony zdrowia na
tymczasowych lub ruchomych budowach (ósma szczegółowa dyrektywa w rozumieniu
art. 16 ust. 1 dyrektywy 89/391/EWG) (Dz. Urz. WE L 245 z 26.08.1992, str.
6; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 2, str. 71).
2) Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2002 r. Nr 23,
poz. 221, Nr 153, poz. 1271 i Nr 240, poz. 2052, z 2003 r. Nr 124, poz. 1152
i Nr 190, poz. 1864, z 2004 r. Nr 141, poz. 1492 oraz z 2005 r. Nr 150, poz.
1247.
3) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z
2003 r. Nr 170, poz. 1652, z 2004 r. Nr 6, poz. 41, Nr 93, poz. 895 i Nr
273, poz. 2703 oraz z 2005 r. Nr 203, poz. 1683.
4) Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2003 r. Nr 170,
poz. 1652 i Nr 203, poz. 1966, z 2004 r. Nr 92, poz. 883, Nr 96, poz. 959,
Nr 97, poz. 962 i Nr 173, poz. 1808, z 2005 r. Nr 157, poz. 1314, Nr 163,
poz. 1362 i Nr 169, poz. 1420 oraz z 2006 r. Nr 12, poz. 63 i Nr 144, poz.
1046.
5) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z
2005 r. Nr 85, poz. 727, Nr 86, poz. 732 i Nr 143, poz. 1199 oraz z 2006 r.
Nr 66, poz. 470, Nr 104, poz. 708 i Nr 143, poz. 1031.
6) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z
2002 r. Nr 23, poz. 220, Nr 62, poz. 558, Nr 113, poz. 984, Nr 153, poz.
1271, Nr 200, poz. 1688 i Nr 214, poz. 1806, z 2003 r. Nr 162, poz. 1568
oraz z 2004 r. Nr 102, poz. 1055 i Nr 167, poz. 1759.